سیمای متهجدین صفحه 113

ای فرزند!دنیا می خواهی نماز شب بخوان، آخرت هم می خواهی نماز شب بخوان. این سخن آن قدر در من اثر کرد که از آن زمان به بعد تا زمانی که به ایران مراجعت کردم، پنج سال تمام در محضر قاضی روز و شب به سر می بردم و آنی از ادراک فیض ایشان دریغ نمی کردم.»(1)

ملا قربانعلی زنجانی (ره)

در مراتب معنوی حجه الاسلام ملا قربانعلی زنجانی (ره) که از زعمای نهضت مشروعه در عصر مشروطه بود، آمده است: «درشرح مکارم اخلاق و محاسن احوال حجه الاسلام، حیف است از ریشه و بنیان اصلی آنها، که همان عبادت و تهجّد بسیار اوست، سخن نگوییم. شگفتا! این همان بزرگمردی است که هیمنه و شکوه قدرتهای مسلّط عصر را، چه در عصر استبداد و چه در عهد مشروطه، به هیچ می گیرد و حالتش آن زمان که در چنگ یفرم اسیر بوده و محکوم به مرگ است، با آن زمان که در اوج قدرت است و خلقی گوش به زنگ فرمان وی، تفاوتی نمی کند. شجاع و بی باک و پرخاشگر به زورمندانی که پای از حدود قانون بیرون نهاده اند، بزرگمردی که تسلیم زور در قاموس وجودش واژه ای بی معناست و حاضر است سروجانش برود؛ امّا شرف و عزّت نفس اش پایدار بماند. امّا همو، در طول شبانه روز، در زمانی که چشمها به خواب می روندو تاریکی، چتر سیاه خویش را در همه جا می گستراند، با تمام قامت در برابر حق خم می شود، به خاک می افتد و گونه و پیشانی خویش را بر زمین می ساید».

مرحوم محمدرضا روحانی می نویسد: «در مورد زهد و عبادت این بزرگوار، که سلطنت مطلقه دارالعلم زنجان را به عهده داشته اند، باید گفت که آن حضرت همه شبها تا نزدیکیهای صبح در منزل مسکونی خود قدم می زده اند و به گفتن ذکر می پرداخته اند و در این هنگام، پس از اندک تکیه بر رختخواب و تجدید وضو، به نماز شب برمی خاسته اند و نماز صبح را هم در تعقیب نماز شب به جای می آورده اند و این برنامه حتی برای یک شب نیز تعطیل نشد».

مضمون گفته فوق به بیانهای گوناگون در کلام دیگران نیز تکرار و تأکید شده است. حاجی وزیر در شرح حال حجه الاسلام می گوید: «شب زنده دار، پرهیزکارو مستقیم