سیمای متهجدین صفحه 12

بر ذکر زبانی می توان به یک آرامش قلبی دست یافت و در واقع ذکر از زبان به دل منتقل می شود. چنانچه اگر موقعیت عصیان و گناه پیش آید با در نظر گرفتن خداوند و با درک حضور وی، از گناه چشم می پوشد و خود را در محضر الهی می بیند. در روایت آمده است: «عالم محضر خداست، در محضر خدا معصیت نکنید»

ب: مواظبت بر طاعات و عبادات به صورتی که جز خدا منظوری و مقصودی در نظر گرفته نشود، و این که بعضی می گویند «انسان با عبادت و طاعت به جایی نمی رسد و تنها باید به انجام واجبات و ترک محرمات اکتفا نماید» غلط محض است. از رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم نقل شده که فرمود: «خدای عزّ و جلّ فرمود: بنده من وسیله تقرّبی نزد من ندارد که نزد من از آنچه بر او واجب کرده ام محبوب تر باشد. به تحقیق که بنده من به وسیله نوافل و مستحبّات به من آنقدر نزدیک می شود تا آن که او را دوست می دارم و چون او را دوست داشتم من گوش او می شوم که با آن می شنود و چشم او می شوم که با آن می بیند و زبان او می شوم که با آن سخن می گوید و دست او می شوم که با آن حمله می کند. اگر مرا بخواند اجابتش کنم و اگر از من چیزی سؤال کند به او عطا می کنم.(1)»

ج: تفکر در مخلوقات الهی و اندیشیدن به اهداف خلقت؛ چنانچه در سوره مبارکه اعلی، پس از آن که خداوند متعال، مخلوقات بزرگ خویش را برمی شمارد، می فرماید: «فذکّر ان نفعت الذّکری، سیذّکر من یخشی، و یتجنّبها الاشقی(2)» یعنی «ای رسول خدا! خلق را اگر سودمند افتد متذکر ساز، البته هرکس خداترس باشد به این تذکر پند می گیرد و هرکه شقی و بدبخت است از پند و موعظه الهی اجتناب می ورزد.»

د: خالی کردن دل از غیرخدا؛ که این مرحله اصلی ترین و مهم ترین مرتبه حصول محبت الهی است. دلیل این امر آن است که سرشت آدمی به گونه ای طراحی شده است