سیمای متهجدین صفحه 47

در آن زمان معمول بوده که در آغاز شب به استراحت می پرداختند و نماز مغرب و عشا را طبق دستور استحباب جدایی میان نمازهای پنجگانه، از هم جدا می کردندو هر کدام را در وقت فضیلت خود به جا می آورند. هرگاه بعد از نماز مغرب و قبل از وقت عشا می خوابیدند ممکن بود برای نماز عشا بیدار نشوند. این تفسیر را ابن عباس طبق نقل درّالمنثور از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم نقل کرده و در امالی شیخ نیز از امام صادق علیه السلام نقل شده است؛ اما در بیشتر روایات و کلمات مفسران به برخاستن از بستر و برای ادای نماز شب تفسیر شده است.»(1)

«در روایتی از امام باقر علیه السلام چنین می خوانیم که به یکی از یارانش فرمود: «ألا أخبرک بالاسلام اصله و فرعه و ذروه سنامه» آیا ریشه و شاخه و بلندترین قله اسلام را به تو معرفی کنم؟ راوی عرض کرد: بفرمایید، فدایت شوم. فرمود: «اما اصله الصلوه و فرعه الزکاه و ذروه سنامه الجهاد» ریشه اش نماز است و شاخه اش زکات و قله مرتفعش جهاد است. سپس فرمود: اگر بخواهی، تمام ابواب خیر را به تو معرفی کنم؟ راوی گوید: بفرمایید، فدایت شوم. امام فرمود: «الصوم جُنّه، والصدقه تذهب بالخطیئه، و قیام الرجل فی جوف اللّیل بذکرالله، ثمِّ قرأ: تتجافی جنوبهم عن المضاجع» روزه سپری است در مقابل آتش و صدقه محو کننده گناه است و برخاستن انسان در دل شب او را به یاد خدا می اندازد، سپس آیه «تتجافی جنوبهم عن المضاجع» را تلاوت فرمود.»(2)

در تفسیر مجمع البیان از معاذ بن جبل چنین نقل شده: «در غزوه تبوک در خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم بودم، گرما همه را سخت ناراحت کرده بود و هر کس به گوشه ای پناه می برد. ناگهان دیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم از همه به من نزدیک تر است. خدمتش رفتم، عرض کردم: ای رسول خدا! عملی به من بیاموز که مرا وارد بهشت کند و از آتش دوزخ دور سازد. فرمود: سؤال بزرگی کردی. امّا پاسخ آن برای کسی که خدا بر او آسان کرده است، مشکل نیست. سپس افزود: خدا را پرستش کن و چیزی را شریک او قرار مده. نمازهای واجب را انجام ده و زکات واجب (حق مستمندان) را اداء کن و ماه رمضان را روزه بگیر. و بعد فرمود: و اگر بخواهی از ابواب خیرات به تو خبر می دهم. عرض کردم: ای پیامبر! بفرمایید. فرمود: روزه سپری است در برابر آتش و انفاق در راه خدا کفاره گناهان است و قیام انسان در دل شب، برای خشنودی خدا سپس آیه «تتجافی جنوبهم» را قرائت