سیمای متهجدین صفحه 8

مباشرتش به وی دست می دهد یا لذّتی که از همدردی و تکلّم با او می برد.

همچنین محبت و علاقه انسان نسبت به لباس، غذا و بسیاری چیزهای دیگر به جهت استفاده ای است که از آنها عایدش می گردد. در این نوع محبت هرگاه فایده ای که از آن چیز می رسد ضعیف گردد از میزان محبت نیز کاسته می گردد و هرگاه زایل شود محبّت نیز کاملاً کمرنگ و گاهی مضمحل می گردد.

محبت انسان نسبت به کسی که به وی احسان و نیکی کند نیز نوعی از همین محبّت است. چون طبع آدمی خود به خود نسبت به کسی که به وی احسان و کرمی داشته مایل می شود و برعکس نسبت به کسی که به وی ظلم و ستمی روا داشته نیز مبغوض و خشمگین می گردد.

ج: محبت انسان نسبت به کسی یا چیزی به جهت ذات آن نه به جهت حصول فایده؛ مثلاً انسان گاهی از دیدن یک صورت جمیل یا یک چشم انداز طبیعی لذّت می برد بدون آن که قصد استفاده ای از آن داشته باشد. انسان خود به خود مایل به زیباییها است و حس زیبایی در هر انسان عاقل و بالغی به چشم می خورد.

د: محبت دو انسان به مناسبت ارواح ایشان؛ از آنجا که تمام انسانها به مصداق آیه شریفه «و نفخت فیه من روحی»(1)، از روح واحده ای خلق شده اند لذا گاهی دو انسان بدون هیچ گونه طمعی یکدیگر را دوست می دارند و چه بسا هرگز زمینه آن چنان مناسبی نیز جهت ایجاد محبّت بین آن دو وجود نداشته است؛ لیکن به مناسبت قرابت ارواح بین آن دو زمینه محبت ایجاد گشته است.

ه : محبت انسانها به واسطه اجتماع و مجالست؛ گاهی در اثر معاشرتها و نشست و برخاستها زمینه مساعدی جهت دوستی و تفاهم ایجاد می گردد. چنانچه دو همسفر در