(ازدواج از دیدگاه قرآن و سنت (جلد 2 صفحه 68

زن است ، «عاشق» كلي است و همين طور زني كه در جستجوي شوهر است . ما خودمان [مراد استاد شهيد است هميشه در باب عشق به اين حرف مي‌خنديم كه بگويند كسي‌عاشق كلّي طبيعي است. زيرا آدم نمي‌تواند عاشق كلّي طبيعي باشد . انسان مي‌تواند طالب كلي طبيعي مال باشد ، طالب كلّي اتومبيل باشـد ، ولـي نمي‌توانـد عاشق كلّي طبيعي زن باشـد . داستـان آن غلامـي كه اربابـش ديـد خيلـي ناراحـت است و مدتي است كه روز به روز لاغر و لاغرتر و رنگش زردتر مي‌شود . به او گفتند : آقــا به درد اين غــلام برس . گفـت : چـي شــده ؟ گفتنـد : غلام تو عاشق شده . ارباب غلام را خواست . گفت : «قضيه چيست؟» . غلام شروع كرد به گريه كردن . [ارباب گفت : دردت را بگو . غلام هي گريه مي‌كرد . آخرش گفت عاشق شده‌ام . ارباب گفت : «عاشق كي؟» غلام گفت : «هركه را شما مصلحت

(144) ازدواج

بـدانيــد» . انسـان نمي‌تـوانـد عـاشـق كسـي باشد كه ديگري مصلحت بداند . (1)

نظــــريـــات مختلـف دربـاره مـاهيّـت عشــق

نظريّات مختلفي در اين باره داده شده است . بعضي خودشان را با اين كلمه خلاص كرده‌اند كه اين يك بيماري است ، يك ناخوشي است ، يك مرض است . اين نظريّه ، مي‌توان گفت فعلاً تابع و پيرو ندارد كه عشق را صرفا يك بيماري بدانيم . نه تنها بيماري نيست بلكه مي‌گويند يك موهبت است ، آنگاه مسأله اساسي در اينجا اين است كه آيا عشق به طور كلّي يك نوع بيشتر نيست يا دو نوع است ؟

1 ـ مجموعه‌آثارشهيدمطهري، جلد3، كتاب‌فطرت، انتشارات‌صدرا.

ازدواج (145)

بعضي نظريّات اين است كه عشق يك نوع بيشتر نيست و آن همان عشق جنسي است ، يعني ريشه عضوي و فيزيولوژيك دارد و يك نوع هم بيشتر نيست . تمام عشق‌هايي كه در عالم وجود داشته و دارد با همه آثار و خواصّش ـ عشق‌هاي به اصطلاح رمانتيك كه ادبيّات‌دنيا را اين داستان‌هاي عشقي پر كرده است ، مثل داستان مجنون عامري وليلا، تمام اين‌ها ـ عشق‌هاي جنسي است و جز اين چيز ديگري نيست .(1)

گروهي عشق را ـ همين عشق انسان به انسان را كه بحث درباره آن است ـ دو نوع مي‌دانند . مثلاً بوعلي سينا ، خواجه نصيرالدين طوسي و ملاصدرا عشق را دو نوع مي‌دانند ، كه اين بحث ذيل فصل عشق از نظر عرفا خواهد آمد .(2)

قدر مسلّم اين است كه بشر عشق را ستايش مي‌كند . يعني يك امر قابل ستايش مي‌داند ، در صورتي كه آنچه از مقوله شهوت است قابل ستايش نيست .