بر بال سحر: سحرخیزی و شب زنده داری در فرهنگ اسلامی صفحه 192

ص:194

ساختار جسمانی و روحانی اوست. تنعّمات مادّی برای گذران زندگی مادّی و نزول آیات قرآنی و احکام آسمانی برای تعالی دل و جان آدمی است. هدف خداوند، متوجّه فعل او یعنی انسان است نه فاعل که خود خدا است.

«اَلا یَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ؟ وَ هُوَ الَّلطیفُ الْخَبیرُ.»(1) آیا او حال آفریده هایش را نمی داند؟ در حالی که او پیوسته باریک بین و آگاه است.

مدیریّت خداوند در اداره عالم بسیار آموزنده و سزاوار توجّه است.

3. نیاز و نقص معنوی، همه فهم نیست

3. نیاز و نقص معنوی، همه فهم نیست

انسان از داشتن کمبود گریزان است. او به مجرد این که نقص و نیازی را احساس کند از خود واکنش نشان می دهد و گاه در حدّ افراط، آزمندانه و ستمگرانه حقوق دیگران را نیز به یغما می برد. او دردهای مادی و مسمومیّت های جسمانی را معمولاً بدون واسطه و راهنما زودتر و بهتر و بیشتر حس می کند. از این رو بیشتر به آن توجّه دارد و در صدد علاج آن بر می آید، اما دردها و مسمومیّت های معنوی و روحی را بدون واسطه و راهنما یا حس نمی کند و یا خیلی کمتر و دیرتر می فهمد. به همین خاطر خداوند برای تأمین نیازمندی ها و اولیای درمان دردهای روحی و معنوی او نعمت وحی و پیامبران را برای او ضروری دانسته است. و به همین جهت پیامبران و اولیای الهی که بر وجود انسان اشراف دارند کسریهای دل و جان او را زودتر، بهتر و بیشتر از همه درک و احساس می کردند و بر آن می شدند تا او را آگاه و معالجه سازند.

4. سیره و شیوه تأمین نیازمندی های معنوی انسان یکسان نیست

4. سیره و شیوه تأمین نیازمندی های معنوی انسان یکسان نیست