بر بال سحر: سحرخیزی و شب زنده داری در فرهنگ اسلامی صفحه 86

ص:88

فصل اول: شب و سحر از زبان حافظ

اشاره

فصل اول: شب و سحر از زبان حافظ

در این بخش، شایسته و زیبنده می دانم تا از سخنان و اشارت های لسان الغیب حافظ شیرازی در بیان شب و سحر بهره بجویم. «در موضوع سحرخیزی و مناجات سحر و گریه سحر، هیچ کس از حافظ بهتر سخن نگفته، به قدری سوزناک، به قدری مؤثر، و خودش مرد شب زنده دار و سحرخیزی بوده و مکرر تصریح می کند که من هر چه دارم از سحرخیزی دارم.»(1)

قدر مجموعه گل مرغ سحر داند و بس

که نه هر کو ورقی خواند معانی دانست(2)

راه هولناک

حافظ مسیر زندگانی را راهی شب گونه، تیره و تار و چونان دریایی خروشان می داند و از تاریکی و موج و گرداب فراگیر آن بیم دارد و از سبکباران راه گلایه می کند، ولی در این تیرگی راه، برای رسیدن به وادی ایمن، امیدوار از پی گیرانه ای می گردد و از وعدگاه دیدار می پرسد و جلوه گری شمع روی معشوق را به عنوان یگانه مساعدت برای طی این طریق به انتظار نشسته است و از محرومیت چراغ راه هراسان است.

شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل

کجا دانند حال ما سبکباران ساحل ها

شب تار است و ره وادی ایمن در پیش

آتش طور کجا موعد دیدار کجاست؟