بر بال سحر: سحرخیزی و شب زنده داری در فرهنگ اسلامی صفحه 9

ص:11

باز می گردد. و هر کس با نگاهی که به آن دارد و به اقتضای حال و باور و پویه های ذهنی اش، گونه های بهره جویی و تعبیر او از آن نیز متفاوت است.

من که سر از فکر سنگین دارم و بر بسته لب

شب به من می خواند از راز نهانش، من به شب(1)

برخی از اصحاب هنر نیز ویژگی های شب را با بهره جویی از واژه ها، تشبیهات، استعارات و فنون لطیف شاعرانه با شیوه کهن و نو، به تصویر می کشند:

در تمام طول شب،

کاین سیاه سالخورد انبوه دندان هاش می ریزد

وز درون تیرگی های مزوّر

سایه های قبرهای مردگان و خانه های زندگان درهم می آمیزد.(2)

و یا با آگاهی از کژی های زمانه و بی عدالتی در یک جامعه، بی سرپناه بودن بی کسان و بینوایان و یتیمان در شب و گرسنه به خواب رفتن آنان در ناامنی شب، به تعبیرهای گونه گون از جلوه ها و کینه توزی شب می سرایند و به کنایه و تعریض بر رفتارهای شب گونه اهل زمانه و حاکمان آن می تازند.

شبی چون شَبَه رویْ شسته به قیر

نه بهرام پیدا، نه کیوان، نه تیر

سپاه شبِ تیره بر دشت و راغ(3)

یکی فرش افکنده چون پَرّ زاغ

1- نیمایوشیج، در جوار سخت سر.
2- نیمایوشیج، پادشاه فتح.
3- صحرا.