آداب طبی و اخلاق پزشکی در اسلام صفحه 33

به هرحال غیرمسلمانان، اعم از یهودیان، مسیحیان و دیگران، عهده دار امر ترجمه بوده اند. در نتیجه، آنان از پیشتازان این حرکت شمرده می شدند و در این کار تکیه گاه بوده اند؛ هرچند نباید نقش «نوبختی ها» را که از شیعیان فارس بوده و خدمات بزرگی در این راه داشته اند، فراموش کنیم.

گوستاو لوبون می نویسد:

اولین کتاب پزشکی که به عربی ترجمه شده است، کتابی است که هارون در سال 685 م ترجمه کرده است. (1)

ما بر این باوریم که وی به دلایل زیر در این کلام به خطا رفته است؛ زیرا:

1. این کتاب چیزی شبیه کشکول، یعنی مجموعه ای از قانون ها و فایده های پزشکی و از نوشتارهای «اهرن» است که «ماسرجویه» (پزشک یونانی) آن را ترجمه کرد. این ترجمه یا در زمان «عمربن عبدالعزیز» و یا در زمان «مروان بن حکم» روی داده و در کتاب داری ها باقی ماند تا اینکه عمربن عبدالعزیز آن را به مردم ارائه داد. (2)

2. «ابن اثال»، پزشک معاویه که در زمان وی به قتل رسید، پیش از دیگران به ترجمه کتابی در مورد داروها از زبان یونانی به عربی اقدام کرد. (3)

همین نقص را می توان بر کسانی وارد کرد که می پندارند اولین کسی که کتاب های نجوم و پزشکی را ترجمه کرد، «خالدبن یزید» بوده است. (4)

وجدی می نویسد:

ابن وحشیه در سال 170 میلادی کتابی را درباره سموم، از زبان کلدانی ترجمه کرده است. (5)

1- (1) . تمدن اسلام و عرب، ص609.
2- (2) . ابن جلجل، عیون الأنباء، ص232؛ تاریخ الحکماء، ص324 و325؛ تاریخ طب در ایران، ج2، ص194 و251؛ ابن جلجل، تاریخ الاطباء والحکماء، ص133، ترجمه فارسی و پاورقی ها؛ التراتیب الاداریه، ج2، ص269 و270، به نقل از تاریخ آداب اللغه العربیه، ج1، ص233.
3- (3) . تاریخ طب در ایران، ج2، ص141.
4- (4) . البیان والتبیین، ج1، ص328؛ شرح نهج البلاغه، ج15، ص258؛ التراتیب الاداریه، ج2، ص268 و269، به نقل از دو مصدر قبل و از اوائل سیوطی، اولین کسی که کتب طبی برایش ترجمه شد. ر.ک: محاضره الاوائل، ص71؛ العسکری، الاوائل، ج2، ص145.
5- (5) . دایره المعارف قرن بیستم، ج5، ص665.