دانستنیهای کودکان صفحه 232

وجودی خویش بی بهره بماند. پرداختن به تربیت، در حقیقت، توجه به ضروری ترین امور انسان و جامعه انسانی است. امیر مؤمنان علیه السلام می فرمایند:

عدم الادب سبب کل شر؛ (7) فقدان ادب، سبب هر شر و بدی است.

پیشوایان معصوم علیه السلام مسئله تربیت و هدایت مردم را در رأس برنامه های خود قرار داده بودند. آنان در سخت ترین شرایط نیز به این مهم عنایت داشتند.نمونه به ارز این مسئله، در پاسخ حضرت علی علیه السلام به معترضانی که پس از باز پس گیری شریعه آب از سپاه معاویه و سپس آزاد گذاشتن آن برای استفاده لشگریان دشمن، خرده می گرفتند، مشهود است:

أما قولکم: أکل ذلک کراهیه الموت! فوالله ما أبالی؛ دخلت الی الموت أو خرج الموت الی. و أما قولکم شکا فی أهل الشام! فوالله ما دفعت الحرب یوما الا و أنا أطمع أن تلحق بی طائفه فتهتدی بی و تعشو الی ضوئی و ذلک أحب الی من أن أقتلها علی ضلالها و ان کانت تبوء باثامها؛ (8)

اما سخن شما که این همه تأمل و درنگ مرا حمل بر ترس و کشته شدن کرده اید! پس سوگند به خدا هیچ باکی ندارم از داخل شدن در مرگ (کشته شدن در میدان کارزار) یا این که ناگاه مرگ مرا دریابد. اما سخن شما که با مرا شک و تردیدی است. (و فرمان جنگیدن نمی دهم) ، پس سوگند به خدا یک روز جنگ کردن را به تأخیر نینداختم، مگر آن که می خواهم گروهی (از آنان) به من ملحق گردیده و هدایت شوند (دست از گمراهی کشیده به راه راست قدم نهند) و با چشم کم نور خود،

روشنی راه مرا ببینند و این تأمل و درنگ در کارزار، نزد من محبوب تر از این است که آن گمراهان را بکشم و اگر چه ایشان دست از ضلالت و گمراهی برندارند سرانجام کشته می شوند و در روز قیامت با گناهانشان (که مخالفت با امام و پیروی از دشمنان است) باز می گردند. حضرت علی علیه السلام گاهی در میدان های جنگ، علاوه بر تربیت گروهی، به تربیت فردی نیز مبادرت می ورزیدند. در این باره نقل شده است که در جنگ جمل، از بین لشکریان حضرت، فردی برخاست و عرض کرد:

آیا اعتقاد شما بر این است که خدا یکی است؟ اصحاب امیر مؤمنان علیه السلام از این سوء ال در آن شرایط حساس تعجب کردند و گفتند:

مگر نمی بینی امام در این جبهه با چه مسائلی مواجه است. حضرت علی علیه السلام فرمودند:

بگذارید جواب سوء ال خود را بگیرد و درباره خدای خود شناختی کسب کند؛ زیرا او همان را می خواهد که ما آن را دشمن خود (در جنگ) می خواهیم؛ یعنی هدف ما از جنگ، تربیت و بیداری مردم است و مبارزه و جنگ، اصالت ندارد و هدف نیست، سپس با کمال خون سردی در میدان جنگ، مسئله توحید و خداشناسی را برای او تشریح کردند تا وی کاملا قانع شد. (9)

تسریع در تربیت فرزندان