دانستنیهای کودکان صفحه 367

چشم باز و گوش باز و دام پیش

سوی دامی می پرد با پر خویش (347)

پرورش روحیه اجتماعی در فرزندان

در تأثیر اجتماع بر تربیت انسان جای هیچ گونه شک و شبهه ای نیست. انسان پس از این که سالیانی چند در کنار خانواده به سر می برد، به محیط اجتماعی گام می نهد. آداب و رسوم، معاشرت و … را از اجتماع می آموزد. انسان زمانی که به اجتماع می پیوندد درصدد برآوردن نیازهای خود است. بعضی از نیازها منحصرا در جامعه برآورده می شوند، نمونه آن نیازهایی است که هرنای (horney) آن ها را برشمرده است:

الف) نیاز به مورد پسند دیگران واقع شدن؛ ب) نیاز به پشتیبان؛ ج) نیاز به بهره برداری از دیگران؛ د) نیاز به تحسین و تمجید.

البته وی نیازهای دیگری را هم برمی شمارد که عبارتند از: 1. نیاز به قدرت؛ 2. نیاز به حیثیت و آبرو؛ 3. نیاز به احساس امنیت؛ 4. نیاز به کمال و انتقاد ناپذیری. (348)

اجتماعی بودن، خصیصه ای ذاتی است که در همه انسان ها وجود دارد. همه آدمیان، حتی کسانی که

روان گسیخته بوده و به ظاهر از اجتماع گریزان هستند، مایلند که در اجتماع باشند. البته اگر انسانی که به اجتماع می پیوندد به منظور برآورده کردن نیازهای خورد، خوراک، پوشاک، نوشاک و نظایر آن باشد، این گونه اجتماعی بودن، حالتی یک سویه است و این تفکر، ناشی از یک حس خودخواهی و خودبینی است. این افراد، جامعه ای ساخته و پرداخته برای خود می خواهند و هیچ نقش سازنده ای را هم به عهده نمی گیرند. به راستی شخصی که برای استقلال کشور فکری نکرده و گامی برنداشته، چگونه می تواند خود را صاحب خوی اجتماعی بداند؟ منظور از سازندگی اجتماعی آن است که انسان طوری ساخته شود که چه سودی (مادی یا مقامی) در بین باشد یا نباشد، همواره برای خدمت به اجتماع به اعتقاد ما دین عالی ترین و بهترین روش ها را داراست که می تواند اجتماع بشر را منظم ساخته و بیش از هر روش دیگر، مردم را به رعایت قوانین اجتماعی وادار نماید. امتیاز جامعه دینی در پرورش روح اجتماعی، به واسطه خصوصیت های زیر است:

الف) فطرت خداجویی؛ اگر فطرت انسان در اثر تکرار معاصی، با تیرگی ها پوشیده نشده باشد، با خلوص و صفا به اجتماع می پیوندد، فطرت پاک، به انسان الهام می کند که در مقابل افراد اجتماع، وظایف و تکالیفی داراست که نمی تواند بی تفاوت از کنار آن ها بگذرد.

ب) اعتقاد توحیدی؛ شخص دین دار، خداوند را ناظر و عالم به احوال خویش و حسابگر و مراقب و منتقم می بیند، لذا از انجام کارهای ضد اجتماعی پرهیز می کند و در صدد ایفای نقش های سازنده اجتماعی برمی آید؛ زیرا خداوند به تعاون، احسان، وفای به عهد، امر به معروف