خانواده و تحول در تربیت صفحه 7

1- 7. نهج البلاغه فیض الاسلام، ص 1283.

2- 8. غررالحکم، ص 677 .

ساخت». هم چنین آن حضرت درباره تحقیر نفس چنین می فرماید: «مَنْ هانَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ فَلا تَأْمَنْ شَرُّهُ»؛(1) «هر کس که نفسش در نظرش خوار شود، از شرّش ایمن نباش».

بنابراین، در امر تربیت باید به عزّت نفس و شخصیت فراگیران توجه کرد تا زمینه رشد و هدایت و رسیدن به کمال مطلوب فراهم گردد؛ امّا در این جا این پرسش مطرح می گردد که تربیت را چگونه باید آغاز کرد؟ پاسخ این است که لازمه تربیت هر فرد، شناختِ او است. ما باید ویژگیهای مورد تربیت خود را به خوبی بشناسیم.

تربیت جوان

امیرمؤمنان علی علیه السلام خطاب به فرزند بزرگوارش، امام حسن علیه السلام می فرماید: «وَ إنَّما قَلْبُ الْحَدَثِ کاَلْارْضِ الْخالیَهِ ما اُلقی فیها مِنْ شیْ ءٍ قَبِلَتْهُ فَبادَرْتُکَ بِالْاَدَبِ قَبْلَ أنْ یَقْسُوَقَلْبُکَ وَ یَشْتَغِلَ لُبُّک»؛(2) قلب جوان نوخاسته، هم چون زمینی خالی است، هر بذری که در آن افکنده شود می پذیرد. پس من پیش از آن که دلت سخت شود و فکرت مشغول گردد، به ادب و تربیت تو مبادرت نمودم.

در روایت مذکور، امام بر دو جنبه بسیار مهم در امر تربیت تأکید می ورزد: قلب و ذهن. «قلب» مرکز عواطف و احساسات، و «ذهن» مرکز اندیشه و تفکّر است. پس برای تربیت و برای راهیابی به شخصیت نوجوان و جوان، پیش از هر چیز باید به قلب او راه یافته و سپس به ذهن و اندیشه او دست یافت.