- پیش گفتار 1
- سخن آغاز 3
- اشاره 7
- بخش اول: اخلاق فردی 7
- اشاره 8
- الف: بایدها 8
- «1» اخلاص 9
- «2» توکل 13
- «3»اعتدال 17
- «4»تواضع 21
- «5»کنترل چشم و گوش و زبان 25
- «6»حیا 29
- اشاره 29
- 1. حیا از خدا 30
- 2. حیا از خود 30
- 3. حیا از پیامبر(صلّی الله علیه و آله ) 31
- 4. حیا از فرشتگان 31
- 5. حیا از مردم 32
- «7»خوف و رجا 34
- «8»یاد خدا 38
- «9»یاد مرگ و قیامت 42
- «10»محاسبه و مراقبه 46
- «11»«باید»های اخلاقی دیگر 50
- اشاره 50
- 2. شکر 50
- 1. صبر 50
- 4. تقوا 51
- 3. زهد 51
- 5. رضا و تسلیم 51
- 9. قناعت 52
- 8. وَرَع 52
- 7. صدق 52
- 6. یقین 52
- 10. پاکدامنی 53
- اشاره 54
- ب:نبایدها 54
- «1»هوای نفس 55
- «2» غضب 61
- «3»ریا و تظاهر 66
- «4» کینه و عداوت 71
- اشاره 71
- 1. رنج درونی کینه توز: 72
- 2. به هم خوردن رابطه ها: 72
- «5» حسد 75
- «6»طمع 80
- «7»عجله و شتاب 84
- «8» اسراف و تبذیر 88
- «9» کفران نعمت 92
- «10» عجب و خودپسندی 96
- اشاره 96
- 1. تکبر بر دیگران: 97
- 4. تباه کننده عمل خیر: 97
- 2. احساس تنهایی و وحشت: 97
- 3.عامل رکود: 97
- اشاره 97
- درمان عُجب 98
- 1. حب دنیا: 101
- «11»«نباید»های اخلاقی دیگر 101
- 2. قساوت قلب 101
- اشاره 101
- 5. کبر 102
- 3. لجاجت 102
- 4. شهوت 102
- 6. شک 102
- 9. حرص و آز 103
- 7. پرحرفی 103
- 8. دروغ 103
- 10. هوای نفس 104
- بخش دوم: اخلاق اجتماعی 105
- اشاره 105
- الف: بایدها 106
- اشاره 106
- «1»حسن خلق 107
- «2» عفو و گذشت 111
- «3»اصلاح و آشتی 115
- «4» خدمت و کارگشایی 119
- «5» رعایت حقوق دیگران 124
- «6» دوستی و آداب آن 129
- «7»صدق و امانت 133
- «8» ادب گفتاری وشنیداری 137
- «9» آبرو داری و رازداری 141
- «10» مشورت و رایزنی 145
- «11»مدارا و مردم داری 149
- «12»تقدیر و تشویق 153
- «13»تعاون و مشارکت 157
- «14» نقد پذیری 161
- «15»مسئولیت و تعهد 165
- ب: نبایدها 169
- اشاره 169
- «1»سوء ظن 170
- «2»عیب جویی 175
- «3» استهزاء 179
- «4»جدل و مِراء 183
- «5»قهر و جدایی 187
- «6» پیمان شکنی وبدقولی 191
- «7»بدزبانی و فحش 195
- «8»مکر و فریب 199
- «9»روابط ناسالم 203
- «10»تجسّس و تفتیش 207
- «11»تحقیر و توهین 211
- «12» غیبت و تهمت 215
- «13» دروغ و شایعه پراکنی 219
- «14»مردم آزاری و مزاحمت 224
- «15»حرام خواری 228
- دو تکلیف اجتماعی مهم 232
- فهرست منابع 236
«1»حسن خلق
از مهمترین و برترین فضیلت ها« حسن خُلق» و اخلاق نیک و پسندیده است. خداوند، پیامبر عزیزش را در قرآن با
«خُلق عظیم» ستوده است(1) و در آیات مختلف، از اخلاق نیکوی او یاد کرده است. خود آن پیامبر رحمت فرموده است:
اِنَّ الرَّجُلَ یُدرِکُ بِحُسْنِ خُلقِهِ دَرَجَهَ الصّائِمِ الْقائمِ؛(2)
انسان بااخلاق نیکویش به درجه روزه دار شب زنده دار می رسد.
روایات بسیاری در فضیلت حسن خلق آمده است. پیامبر خدا آن را سنگین ترین چیزی شمرده که در قیامت کفه اعمال انسان گذاشته می شود و نشان کمال ایمان است و نزد خداوند بسیار محبوب است و وسیله ورود به بهشت است. خطاها را ذوب می کند، عمر را زیاد و شهرها را آباد می سازد و ثواب جهاد در راه خدا دارد.(3)
آنچه لازم است، شناخت مصداق ها و نمونه های حسن خلق است که فراوان است. از جمله موارد و نمونه ها این هاست:
1. سلام و مصافحه در برخورد اول
1- . قلم، آیه 4.
2- میزان الحکمه، حدیث 5012.
3- ر. ک: اصول کافی، ج 2، ص 99 به بعد.