گزیده ای از تربیت و اخلاق در نهج البلاغه و غررالحکم به ضمیمه داستان هایی از امام علی علیه السلام صفحه 13

خوبی ها 1. همانا ارزشمندترین بی نیازی عقل است، 2- و بزرگ ترین فقر بی خردی است، 3- و ترسناک ترین تنهایی خودپسندی است. 4- و گرامی ترین ارزش خانوادگی، اخلاق نیکوست.

هشدارها 1- پسرم! از دوستی با احمق بپرهیز، چراکه می خواهد به تو نفعی رساند امّا دچار زیانت می کند. 2- از دوستی با بخیل بپرهیز، زیرا آنچه را که سخت به آن نیاز داری از تو دریغ می دارد.3- و از دوستی با بدکار بپرهیز، که با اندک بهایی تو را می فروشد.4- و از دوستی با دروغ گو بپرهیز، که او به سراب ماند: دور را به تو نزدیک و نزدیک را دور می نمایاند.(1)

چهار قسمت اول مربوط به صفات اخلاقی و امر است و چهار قسمت دوم مربوط به امور رفتاری و نهی است؛ و این هشت دستور در سرنوشت و سربلندی انسان تأثیر شگفتی دارد.

راه شناخت عاقل و احمق

قَالَ (علیه السلام): لِسَانُ الْعَاقِلِ وَرَاءَ قَلْبِهِ وَ قَلْبُ الْأَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِهِ؛

زبان عاقل در پشت قلب اوست و قلب احمق در پشت زبانش قرار دارد.(2)

این از سخنان ارزشمند و شگفتی آور است، که عاقل زبانش را بدون مشورت و فکر و سنجش رها نمی سازد، امّا احمق هر چه بر زبانش آید می گوید بدون فکر و دقّت، پس زبان عاقل از قلب او و قلب احمق از زبان او فرمان می گیرد.(3)

1- . نهج البلاغه، حکمت، 38.
2- . ح 40.
3- . شرح سید رضی، نهج البلاغه، ح 40.