گزیده ای از تربیت و اخلاق در نهج البلاغه و غررالحکم به ضمیمه داستان هایی از امام علی علیه السلام صفحه 56

بی نیازی از عذرخواهی، گرامی تر از عذر راستین است.(1)

عذر صادق: گاه انسان در تنگنا قرار می گیرد و مرتکب خطایی می شود که براثر بی دقتی، غفلت ...است که این عذر خواسته و عاقلانه است.

عذر کاذب: انسان بدون دلیل کار خلافی را مرتکب می شود مانند ظلم می کند غیبت می کند ...که چنین عذری عزت و آبرویی ندارد.(2)

روانشناسی مؤمن

قَالَ (علیه السلام): فِی صِفَهِ الْمُؤْمِنِ الْمُؤْمِنُ بِشْرُهُ فِی وَجْهِهِ وَ حُزْنُهُ فِی قَلْبِهِ أَوْسَعُ شَیْ ءٍ صَدْراً وَ أَذَلُّ شَیْ ءٍ نَفْساً یَکْرَهُ الرِّفْعَهَ وَ یَشْنَأُ السُّمْعَهَ طَوِیلٌ غَمُّهُ بَعِیدٌ هَمُّهُ کَثِیرٌ صَمْتُهُ مَشْغُولٌ وَقْتُهُ شَکُورٌ صَبُورٌ مَغْمُورٌ(3) بِفِکْرَتِهِ ضَنِینٌ (4) بِخَلَّتِهِ (5) سَهْلُ الْخَلِیقَهِ(6) لَیِّنُ الْعَرِیکَهِ نَفْسُهُ أَصْلَبُ مِنَ الصَّلْدِ وَ هُوَ أَذَلُّ مِنَ الْعَبْدِ؛

(در توصیف مؤمن فرمود) شادی مؤمن در چهره او و اندوه وی در دلش پنهان است، سینه اش از هر چیزی فراخ تر و نفس او از هر چیزی خوارتر است. برتری جویی را زشت و ریاکاری را دشمن می شمارد، اندوه او طولانی و همّت او بلند است، سکوتش فراوان و وقت او باکار گرفته است، شکرگزار و شکیبا و

1- . ح 329.
2- . پیام امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)، ج 14، ص 652، با تصرف.
3- . به کسی که غرق در چیزی باشند.
4- . بخیل.
5- . نیاز و حاجت؛ یعنی در اظهار حاجت به دیگران بخیل است و به راحتی از دیگران درخواست نمی کند.
6- . خُلق و طبیعت. در زندگی سخت گیر نیست.