گزیده ای از تربیت و اخلاق در نهج البلاغه و غررالحکم به ضمیمه داستان هایی از امام علی علیه السلام صفحه 65
- دیباچه: 1
- خواری و پستی خویش 3
- ترس و تهیدستی 4
- دانش میراث ارزشمند 4
- خوش رویی و دوست یابی 5
- داروی معنوی 5
- فرار نعمت 6
- جوانمردی و دست خدا 7
- نتیجه ترس و کم رویی 8
- کفاره گناهان بزرگ 9
- رفتارشناسی (پنهان ولی آشکار) 10
- انجام دهنده کارهای خیر و شر 11
- اعتدال در بخشش و حسابرسی 11
- هشت چیز را به خاطر بسپار 12
- راه شناخت عاقل و احمق 13
- ارزش مرد 14
- راه تسخیر دل ها 14
- هیچ ثروت و ارثی! 15
- تعریف سخاوت 15
- هشدار که مژده است! 16
- ثروت پایان ناپذیر 16
- روش پاسخ دادن به ستایش ها و نیکی ها 17
- بخشش اندک و شرم 18
- درخواست از نااهل 18
- حفظ روح امیدواری 19
- روش تعلیم و تربیت 20
- گمشده مؤمن 21
- ارزش انسان به تخصص او 21
- دانشمند کامل کیست؟ 23
- شجاعت گفتن «نمی دانم» 23
- درمان روح و روان 24
- دانش زبانی و دانش عملی 25
- نگو ولی عمل کن 25
- سه شرط خدمت به مردم 26
- مناجاتی زیبا در ستایش دیگران 26
- دانشمند و جهل کُشنده 27
- تنبلی و غصه 29
- دوست، دوست نیست مگر 30
- درمان فقر 30
- غم ها و پیری زودرس 31
- اقسام مردم 31
- رفتارشناسی 33
- بازمی گردد ولی گویا نبوده 34
- آینده نگری 34
- پرهیز از مواضع اتّهام 35
- رازداری 36
- مشورت و افکار گوناگون 37
- ابزار ریاست 38
- راه درمان ترس 38
- روش نابود کردن بدی ها 39
- طمع ورزی و بردگی 40
- نتیجه کوتاهی و دوراندیشی 40
- انباردار دیگران 41
- جایگاه سخن و سکوت 41
- عبرت آموزی از اتلاف اموال 42
- راه به کار گرفتن قلب 42
- اهمیت تلقین 43
- خودپسندی آفت عقل 45
- راه آرامش 45
- دگرگونی روزگار و شناخت انسان ها 46
- نرم خویی و هواداران 46
- هفت اثر ارزش اخلاقی 47
- حسادت و بیماری 47
- پاداش انفاق 48
- هدیه سخاوت! 49
- تصدیق خوش بینی ها 50
- خداشناسی در حوادث روزگار 50
- تندخویی و جنون 51
- گفتار حکیمان درمان یا درد؟ 51
- روش صحیح پاسخ دادن 52
- اعتدال در دوستی ها و دشمنی ها 53
- اندک ولی پیوسته 53
- آدم داغدار و مال غارت شده 54
- دوستی با احمق هرگز! 54
- روانشناسی عبادات 55
- بی نیازی از عذرخواهی 55
- روانشناسی مؤمن 56
- تیرانداز بدون کمان 57
- آبرو و یخ جامد 57
- پرهیز از بدگمانی 58
- قلمرو ستایش 58
- هماهنگی علم و عمل 59
- با یک کلمه 59
- جوینده یابنده است 60
- هر چه دانی مگو 60
- سخن مسلحانه 61
- تقسیم شبانه روز 61
- روزگار دو روز است 62
- پرهیز از کارهای گوناگون 62
- هماهنگی قلب و چشم 63
- راه تحمّل مصیبت ها 64
- آنچه برای خود نمی پسندی 65
- شمشیر عقل و پرده بردباری 66
- جهل و دشمنی 66
- نقش خواب دیدن ها در برنامه ریزی 67
- دوستی دوطرفه 68
- غیبت نشانه ناتوانی 69
- خشم و جدایی 69
- فرصت و غصه 70
- آنچه برای خود می پسندی 70
- نیرنگ نفس 71
- اندک ولی استوار 71
- جرعه ای خشم 72
- ارزش خود شناختن 73
- محیط رشد انسان 74
- پس انداز نیکی ها 76
- اشاره 76
- قدردانی نعمت ها 77
- راز فرمانروایی 77
- مسابقه با زمان 77
- دام دوستی 78
- بی گناه دلیر 78
- شهرت جهانی 78
- نگاه دامن گیر 79
- نگاه غصه آور 79
- شکم دشمن پنهان 79
- ریشه ترس 80
- سحرخیز باش تا کام روا شوی 80
- راز کرامت و بزرگی 80
- دوستی مفید 81
- کار دشمن 81
- عاشقِ نام دوست 81
- بنده ی احسان 83
- فراموش کاری احسان 83
- پاسخ نیکی 84
- چاهی برای خود 84
- شناخت نفس و اندازه آن 85
- کینه و اندوه 85
- پیشگیری بهتر از درمان 86
- اثر تلقین 86
- سکوت گویا 86
- اسارت داوطلبانه 87
- خجالت از خود 87
- زبان دست 87
- معجون مشکلات 88
- مرگ شادی بخش 88
- تازه وارد سرگردان 89
- زندگی بر مدار مدارا 89
- نیت روزی رسان 90
- بلای ناامیدی 90
- داروی روح 90
- نابودی غصه 91
- گندم از گندم بروید، جو ز جو 92
- نزدیک ولی به دنبال دور 92
- ندانستن مفید 93
- زیبا بگوی و زیبا بشنوی 93
- انقباض و انبساط روح 94
- سخنان هر مجلس 94
- نتیجه تلاش 95
- مهم تر 95
- راز رزق و روزی روان 95
- شکر عالم 96
- نمایش بی نیازی 96
- جنگ با دشمن واقعی 96
- اسیر و امیر کلمات 97
- زمان و مردانگی مردان 97
- آن قدر در می زنم! 98
- خوردنی های فانی و رفتنی های ماندگار 98
- گِله های حیات بخش 99
- گمان ضد غم 99
- بزرگ نمایی نیکی ها 99
- دوستان خوشبخت و خانواده بدبخت 100
- نیش های نزدیک 100
- شوق دیدار 101
- دوستی پولکی 101
- واگذاری و یادآوری دوست داشتنی 101
- پذیرش عذر و گشاده رویی 102
- عافیت های مجهول 102
- آتش عقل و هیزم ادب 103
- عقل و عمل 103
- دو نیمه ی عاقل 104
- طبیب عاقل، مریض جاهل 104
- دانستنی های ناچیز و دشمنی 105
- گذشته، حال، آینده 106
- زبان عمل 107
- سلطان عادت 107
- عادت، طبع دوم 107
- فرار از عیب های خویش 108
- سرزنش واگیردار 108
- نگاه کُشنده 109
- خشمِ رسوایی 109
- اندوهِ ضعیف کننده 110
- ابتدای و انتهای خشم 110
- بی تابی ناتوان 110
- شیطان بیکاری 111
- خوشحالی زودگذر 111
- عبادت ذهنی 112
- دروغ فقر ساز 112
- لجاجتِ نتیجه بخش 113
- فکر گناه ساز 113
- عاقبت اندیشی 113
- ناامیدی قاتل 114
- سخن زلال 114
- زخم سخن 114
- متکبر ناچیز 115
- مُهر عقل 115
- معرفی خود 116
- کاغذ آرامش بخش 116
- دروغ گوی مرده 116
- تشکر زبانی 117
- عادت زبان 117
- قاتل ناخواسته 118
- درد سرزنش 118
- زیادی سرزنش 118
- نصیحت اشتباه 119
- جداییِ سود رسان 119
- میل به هم نوع 119
- سخن چین 120
- سرکشی در مقابل سرکشی 120
- دردی پنهان 121
- مثلث محبت 121
- دل شاهد محبت 122
- هدیه دوستی 122
- ناامیدیِ امیدبخش 123
- همت های بلند 123
- خوراک مقوی و اندک 124
- آتش پنهان 126
- مبدأ تاریخ هجری 127
- تنها برنده مسابقه 127
- پنج انگشت 128
- نمازخانه در خانه 129
- آداب مسافرت 130
- زبان کودکان 131
- تغافل 132
- بهترین همراه 134
- روزی حلال 134
- مهمانی به سه شرط 135
را آزمون الهی یا جبران خطاها و یا مقدمه نعمتی بدانند. آن ها اجر و پاداش صابران را خواهند داشت یعنی راه خودسازی؛
اما جاهلان، این راه روشن و پرافتخار را رها کرده برای فراموش کردن مصائب، خود را به غفلت و بی خبری می زنند و به سرگرمی های ناسالم و لهو و لعب می پردازند; نه اجر صابران رادارند و نه افتخارات آن ها را.
روشن است که منظور امام (علیه السلام) این نیست که یکی از این دو راه را انتخاب کنید بلکه منظور این است که اگر راه اوّل را نپذیرفتید به راه دوم خواهید افتاد که رهبر شما در این راه، شیطان و هوای نفس است. البته بعضی از جاهلان راه سومی انتخاب می کنند؛ آن قدر جزع وفزع و بی تابی می کنند و سخنان ناموزون می گویند تا خسته شوند و باگذشت زمان به تدریج فشار مصیبت کاسته شود؛ این راه نیز راه عاقلان و افراد با ایمان نیست.(1)
آنچه برای خود نمی پسندی
قَالَ (علیه السلام): کَفَاکَ أَدَباً(2) لِنَفْسِکَ اجْتِنَابُ مَا تَکْرَهُهُ مِنْ غَیْرِکَ؛
برای اصلاح خویشتن همین بس که ازآنچه برای دیگران نمی پسندی دوری کنی.(3)
1- . پیام امام امیرالمؤمنین (علیه السلام) ج،15، ص 342.
2- . به معنای دعوت کردن دیگری به نیکی ها و ترک زشتی ها. در اصل به معنای دعوت کردن به مهمانی است.
3- . ح 412.