سستی و تنبلی آفت پیشرفت صفحه 10

پرخوری، سیگارکشیدن و پرخوابی جنبه فراگیر دارد و مردم با اینکه از زیان آنها آگاه اند، بدان بی اعتنایند. ما انسان ها عادت داریم برای خطاهای خود از جمله تأخیر در کارها، به عذر و بهانه و منطقی جلوه دادن آن، روی آوریم. بدین ترتیب، این خطاها تقویت شده و عواقبش را از یاد می بریم. از همین رو باید مَثل معروفِ «کار امروز را به فرد نینداز» عملیاتی شود تا هم در برنامه های زندگی خللی وارد نگردد و هم از انجام کار به موقع احساس لذت کنیم و با علاقه فعالیت های زندگی را ادامه دهیم و این سخن بیهقی باید همواره آویزه گوشمان باشد: «کار امروز را به فردا انداختن، از کاهلی تن است».(1)

ابعاد تنبلی (فردی و اجتماعی)

تنبلی فردی حالتی است که فردی میان دو انتخاب مخیّر می شود: یکی لذت آنی و دیگری نفع شخصی در آینده که برای کسب آن باید از این لذت گذشت. درس در ایام نوجواتی و جوانی برای فراگیری علم و دانش، قبولی در کنکور و کسب تخصص، نمونه هایی از نفع هایی است که برای آن باید از رفیق بازی و گفت و شنودهای دوستانه، خواب شبانه، تفریحات، تماشای تلویزیون و مانند آن صرف نظر کرد. بنابراین لازم است با گذشتن از لذت های آنی و موقتی و تحمل سختی ها و تلاش شبانه روزی، از این نوع تنبلی رهایی یافت و با عزمی راسخ به کمال رسید.

تنبلی اجتماعی نیز گاهی محصول تنبلی افراد جامعه و برآیند تنبلی آنهاست؛ یعنی وقتی بسیاری از افراد بی عمل و لذت طلب هستند، در سطح جامعه نیز این فرآیند مشاهده می شود. پایین بودن سطح بهره وری اداری، عدم اقبال به کار طولانی مدت و سخت و... و همچنین پدیده نوظهوری به نام بین التعطیلین، از این نمونه است. بین التعطیلین وقتی است که تمام افراد جامعه تمایل به تنبلی دارند و نظام اداری هم از آن تبعیت می کند، یا تعطیلی روزنامه ها و ادارات(به صورت غیررسمی)، در پانزده روز اول فروردین و در بین التعطیلین.(2)