سستی و تنبلی آفت پیشرفت صفحه 29

می برد.(1) در حدیث دیگری نیز امام باقر(علیه السلام) می فرمایند: « الْکَسَلُ یَضُرُّ بِالدِّینِ وَ الدُّنْیَا؛ تنبلی به دین و دنیای انسان زیان می رساند».(2) بی تردید این ضرر، همان شقاوت آدمی است.

تنبلی و ضایع کردن حقوق خود و دیگران

انسان تنبل نه تنها حق و حقوق خود را تباه می سازد، بلکه حقوقی که دیگران بر گردن او دارند نیز نادیده می گیرد؛ زیرا هر کس در جامعه مسئولیتی دارد که انجام آن جز با تلاش و دوری از تنبلی مقدور نیست مانند حقوق والدین و خانواده که در صورت سستی کردن و تنبلی، حق آنها تباه می گردد. همچنین تمام کارهای انسان تنبل علاوه بر آثار فردی، دارای آثار اجتماعی نیز هست. فرد در صورت کوتاهی کردن در انجام وظایف فردی، از انجام امور اجتماعی نیز باز می ماند؛ چنان که امام علی(علیه السلام) فرمودند: «آن که زمام خود را به دست سستی سپارد، حقوق را خوار دارد(تباه می سازد)».(3)

در میان تمام حقوق، حق خداوند و پیامبران و اهل بیت و به ویژه امام زمان(عج) از همه مهّم تر است که باید در شناخت آنها دقت نمود؛ چرا که کوتاهی کردن در این باره خسارت جبران ناپذیری به دنبال دارد.

شایان ذکر است که لازمه شناخت این حقوق، شناخت خویشتن است؛ یعنی کسی که خود را بشناسد، در پی آن خدای خود را شناخته و سپس در جهت ادای حقوق الهی گام بر می دارد تا بتواند در مسیر کمال قرار گیرد و به سرمنزل مقصود برسد.

در این دنیا اگر کسی حقی را از کسی ضایع کند، طبق احکام اسلامی باید مجازات شود و حق را به صاحبش برگرداند. به همین گونه، اگر در ادای حقوقی که بر گردنمان نهاده شده، بخواهیم با تنبلی و غفلت شانه خالی کنیم، هم در دنیا و هم در آخرت باید پاسخگو باشیم. از سویی هر کسی در هر مقام و مرتبه ای که قرار دارد، باید با کسب معرفت و بصیرت و دوری از راحت طلبی، دِین خود را در برآوردن حقوقی که خداوند بر عهده او گذارده، ادا کند. پیامبر عزیز اسلام فرموددند: همه مردم مسئول اند و در مقابل آنچه

1- . مفاتیح الجنان، قمی، ص346.
2- . تحف العقول، حرّانی، ص300.
3- . نهج البلاغه، شریف رضی، حکمت239، ص401.