سستی و تنبلی آفت پیشرفت صفحه 5

تکرار می کند: «این امر ناخوشایند است؛ زیر فشار بهتر کار می کنم؛ خیلی زود است؛ امروز که خیلی دیر شده است؛ دیرتر هم انجام بدهم اتفاقی نمی افتد؛ ممکن است خجالت بکشم؛ شاید مؤثر واقع نشود؛ وقت بیشتری می خواهد؛ تا شروع می کنم، مزاحمی از راه می رسد». در واقع همه اینها شعارهایی است که اغلب ما در توجیه تنبلی و دفع الوقت به کار می بریم و به جای اقدام عملی و عملگرایی، به ذهن گرایی متوسل می شویم و بدین سان خود را می فریبیم. تعبیر قرآن از تنبلی به قعود و نشستن، از آن روست که شخص در چنین حالتی از تلاش دست برمی دارد و دور شدن از کار را بر عمل ترجیح می دهد. بر همین اساس، خداوند در قرآن کریم واژه مجاهد را در برابر قاعدین به کار می برد تا نشان دهد که تنبل و قاعد در حقیقت از مجاهدت دست می شوید و از عمل می گریزد. او در مقام توجیه و فریب خود برمی آید و گاه از گرمای تابستان یا سرمای زمستان و یا از نبود امکانات می نالد، چنانکه آیات قرآنی در توجیه برخی از تنبلی های اهل قاعدین به آن اشاره دارد.(1)

عواملی مانند عدم تمایل به قبول زحمت و یا نارحتی، ترس از شکست، ترس از موفقیت، کمبود عزت نفس، ملالت، خجالت، موانع شناختی همچون اطلاعات ناکافی، مشخص نبودن اولویت ها، تردید، ناتوانی در درک اقدام به جا و به موقع، شرایط محیطی مانند سردرگمی، سروصدا و فشار کاری بیش از اندازه و همچنین موانع جسمانی همچون خستگی و استرس و اضطراب، بی تردید در بروز تنبلی مؤثر است.

نشانه های تنبلی

1. توجیه کردن کارهای خود

تنبل ها و افراد منفعل همواره برای انجام ندادن کارهای خود چنین توجیه می کنند: حال و حوصله ندارم؛ صبر می کنم تا حال و حوصله پیدا کنم؛ هیچ چیز برایم جالب نیست و... در این جا یک سؤالی مطرح است: انگیزه و اقدام، کدام بر یکدیگر مقدم اند؟