ادب و آداب زائر صفحه 86

زین‌العابدین، امام باقر، حضرت صادق: و دیگر اولیای خدا در بقیع نایل شود، و به میقات‌گاه پیامبر و ائمه و عاشقان حق مشرف شود، لباس احرام برتن کند، تلبیه گوید، و همچون پروانه برگِرد خانه یار طواف کند و ... آیا این همه نعمت، سپاس و تشکر لازم ندارد؟!

خواجه نصیرالدین طوسی می‌گوید:

«باری، شکر از شریف‌ترین و برترین اعمال است، شکر تلافی نعمت است که به قول و فعل و نیت محقق می‌گردد، و برای این عبادت اشرف و افضل، سه رکن و سه اصل وجود دارد:

1. شناخت نعمت دهنده و صفاتی که شایسته حضرت اوست؛ شناخت نعمت به این است که به حقیقت بدانی همه نعمت‌ها- چه نعمت‌های باطنی و چه ظاهری- از جانب اوست و غیر او مُنعم واقعی وجود ندارد و واسطه‌ها و عللی که میان ما و او در رسانیدن نعمت به ما قرار دارند، همه و همه جلوه‌گاه اراده او و مسخّر حکم او و سربه فرمان حضرت او هستند و هیچ استقلالی در این زمینه و زمینه‌های دیگر ندارند.

2. حال؛ و آن فروتنی و تواضع و سرور درونی در کنار نعمت است به این که «نعمت» هدیه و عطایی است که دلالت بر عنایت منعم به انسان دارد و نشانه این فروتنی و تواضع نیز این است که به دنیا و آنچه در