اخلاق و آداب در حج و زیارت صفحه 13

زائر خانه خدا باید بداند که در این سفر قدم جای قدم این بزرگواران می‌نهد و تأسّی به ابراهیم علیه السلام و محمد صلی الله علیه و آله و سایر انبیای خدا علیهم السلام می جوید که این مکتب انسان ساز را تأسیس و تکمیل کردند؛ مکتبی که میلیاردها انسان را، در طول تاریخ بشری، تربیت کرده است.

زائر گرامی! تشرف به حج، پاسخ به دعایی است که در تمام عمر کرده‌ای واینک به اجابت رسیده است؛ خواسته‌ای که در دعاهای ماه مبارک رمضان ده‌ها بار بر زبانت جاری ساختی و اینک به تحقق پیوسته است.

گویی ضیافت ماه صیام، که اردوگاه تصفیه نفس است، مقدمه‌ای بوده برای ضیافت حج و آماده سازی روح با صیام و قیام و مناجات و ره‌توشه‌ای برای این مهمانی بزرگ خداوندی و حضور در جوار بیت اللَّه الحرام. و این خود رمزی است که ارتباط صیام و حج، و ذی حجه و رمضان را می‌رساند و آن پالایش روح و تزکیه نفس در این دو مهمانی و دو اردوگاه معنوی، تا سیراب شدن از چشمه فیض و زمزم عشق ربّانی است.

بنابراین، از شور و عظمت حج غافل مباش و هشیار و آگاه رهسپار کوی یار شو و پیش از آنکه به حرم درآیی، قلب را حریم دوست گردان؛ چنانکه امام صادق علیه السلام می‌فرماید:

«القَلْبُ حَرَم اللَّهِ فَلا تُسْکِن حَرَمَ اللَّه غَیْرَ اللَّه»

«قلب حرم خدا است در حرم خدا جز خدا را جای نده».

حافظ گوید:

پاسبان حرم دل شده‌ام شب همه شب تا در این پرده جز اندیشه او نگذارم‌

تجرید قلب و خلوص نیت‌

الف- تجرید قلب:

قرآن کریم حج را حقّ مستقیم خداوند بر بندگان خوانده، می‌فرماید:

وَللَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنْ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا (1) «از برای خداوند است که هر کس استطاعت دارد آهنگ این خانه کند».

حج برای خدا است و بس و هیچ چیزِ دیگر در آن جایگاهی ندارد.

سفر سفر زیارت است و دیدار و قرب و حضور، نه سیاحت و تجارت یا ریا و شهرت. حتی اگر از مقاصد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی سخن گفته می‌شود، به عنوان تابعی است از اهداف معنوی حج و جلب رضای خدا و تقرّب او و البته اینها را با مقاصد یاد شده تضادی نیست چه، اگر مسائل فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، در راستای عزّت دین خدا و مصلحت مسلمین باشد، مکمّل حج است.

باری، هدف اصلی حج تقرب به خدا و تحصیل رضای اوست و این جز با تجرید قلب و پاکسازی آن از اغیار میسّر نیست.

امام صادق علیه السلام با اشاره به این آمادگی قلبی و انقطاع از غیر، و پیوستن به حق می‌فرماید:

«اذا أرَدتَ الْحَجَّ فجرّد قلبک للَّه‌عزّ و جلّ مِنْ قَبل عَزْمک مِن کلّ شاغِلٍ و حجب کلّ حاجب ...»

«هر گاه اراده حج کردی، قبل از عزیمت قلب خود را از تمامی مشغله‌ها