- جایگاه تزکیه و اخلاق 4
- ضعفهای اخلاقی و عملی 7
- مسؤولیت سنگین اخلاقی ما 8
- اشاره 11
- بخش اول: مقدمات سفر 11
- توجه به عظمت حج 11
- تجرید قلب و خلوص نیت 13
- الف- تجرید قلب: 13
- ب: خلوص نیت 14
- انقطاع و هجرت الی اللَّه 15
- اشاره 15
- در میعادگاه عشق 17
- اصناف حج گزاران 19
- آموزش احکام و مناسک 20
- اشاره 20
- وظایف امروز ما و زائران 23
- گستردگی مسائل و اسرار حج 23
- نماز و سایر احکام 24
- اشاره 25
- اصلاح مال و مسائل حقوقی 25
- مسائل حقوقی مردم 27
- تأمین هزینه زندگی 28
- مسائل اخلاقی 28
- وصیت 29
- تهذیب نفس و آمادگی روحی 30
- رهنمود امامان علیهم السلام 31
- انتخاب همسفر مناسب 33
- لوازم سفر و توشه حلال 35
- اشاره 35
- تذکر ضروری 36
- ره توشه تقوا 37
- تودیع و بدرقه مسافر 38
- غسل: 40
- بخش دوم: آداب و اخلاق در سفر 40
- آغاز سفر: 40
- صدقه 43
- مراقبت اخلاقی در جمع میهمانان خدا 45
- اشاره 45
- امنیت اخلاقی در حرم 47
- امنیت ناموسی 50
- توصیه به بانوان: 51
- بردباری در مشقتهای سفر 52
- اخلاق و آداب مصاحبت 54
- اشاره 54
- طرح دوستی افکندن 55
- حسن معاشرت 56
- حسن خلق 58
- اخلاق سفر در کلام لقمان 59
- تحمل ناسازگاریها 60
- آزار نرساندن به دیگران 62
- عفو و گذشت 64
- مروت و جوانمردی 65
- کمک به همسفران 66
- کار کردن در سفر 68
- پاداش خدمه و پرستاران 70
- توصیه و تذکر به خدمه 71
- همراهی با همسفران 72
- خضوع و تواضع 75
- پرهیز از عُجب و غرور 78
- اشاره 80
- آداب سخن و سکوت 80
- مراقبت زبان در معاشرت 83
- سخن گفتن با دیگران 84
- مکان نشستن 86
- اشاره 86
- آداب مجلس و اخلاق مجالست 86
- احترام به شخصیت دیگران 87
- مزاح و تبسم 89
- توسعه مجلس 91
- امانت مجلس 92
- فقه معیشت در سفر 93
- دو تذکر مهم: 96
- حفظ هزینه سفر 97
- همگون بودن معیشت 98
- غذا خوردن گروهی 99
- رعایت بهداشت 100
- اشاره 102
- رفتار با دیگر زائران 102
- بخش سوم: اخلاق و آداب در حرمین 102
- شیعه باید اسوه حسنه باشد 104
- پاسداری کرامت شیعه 110
- خط مشی اصولی شیعه 110
- اشاره 111
- آداب و وظایف در حرمین 111
- آداب مسجدالحرام 112
- وظایف زائر 115
- خالی کردن مطاف برای دیگران 117
- استلام حجر 118
- حضور جدی در نماز جماعت 119
- تفکیک نماز از زیارت 120
- نکاتی درباره نماز 121
- تذکراتی درباره مسجد النبی و مسجد الحرام 122
- تذکراتی در بقیع 124
- در بازار و خیابان 125
- رعایت مقررات 127
- عمره مفرده 127
- بخش چهارم: اغتنام فرصت، تودیع، ره آورد سفر 129
- اغتنام فرصتهای معنوی حج 129
- تمرین عطوفت و رأفت 133
- اشاره 133
- یک داستان آموزنده 135
- دعا و نیابت برای دیگران 137
- تودیع با حرمین: 138
- وداع با حرمین 138
- وداع با کعبه معظمه 138
- اشاره 138
- سوغات سفر 141
- اشاره 141
- هدیه حج: 142
- حاجی! از مهمانی خدا چه آوردی؟ 143
- آداب زمزم 143
- بازگشت به وطن 145
عبدالجبار چون این را شنید گریست و از همسایگان آن زن احوالش را پرسید. گفتند زن عبداللَّه بن زید علوی است. شوهرش را حَجّاج کشته و کودکانش را یتیم کرده است. مروت خاندان رسالت، وی را نمیگذارد که از کسی چیزی طلب کند. عبدالجبار با خود گفت: اگر حج خواهی کرد، حجّ تو این است. آن هزار دینار را از میان باز کرد و به آن خانه رفت و کیسه زر را به آن زن داد و برگشت و خودش در آن سال در کوفه ماند و به سقایی مشغول شد. چون حاجیان مراجعت کردند و به کوفه نزدیک شدند مردمان به استقبال آنها رفتند، عبدالجبار نیز رفت. چون نزدیک قافله رسید، شتر سواری، جلو آمد و بر وی سلام کرد و گفت: ای عبدالجبار! از آن روز که در عرفات ده هزار دینار به من سپردی تو را میجویم، زر خود را بستان، و ده هزار دینار به وی داد و ناپدید شد. آوازی برآمد که ای عبدالجبار! هزار دینار در راه مابذل کردی ده هزار دینار فرستادیم و فرشتهای را به صورت تو خلق کردیم تا از برایت هر ساله حجگزارد تا زنده باشی که برای بندگانم معلوم شود که رنج هیچ نیکوکاری به درگاه ما ضایع نیست» (1) غرض از نگارش این سطور پایین آوردن منزلت حج نیست. چه، در روایت آمده است که اگر کسی هم وزن کوه ابوقبیس طلا داشته باشد و در راه خدا انفاق کند جای حج را نخواهد گرفت، همچنین در تکرار حج سفارشات مؤکّدی است و خانه خدا نباید خالی بماند و شعار بلند آوازه حج باید جاودانه باشد، هدف یادآوری این نکته مهم است که یک بعدی نباید نگریست و راه افراط و تفریط نباید پیمود که حج جایی دارد و
1- رحیم کارگر، داستانها و حکایتهای حج، ص 39 و 40، از کتاب مصابیح القلوب و چند منبع دیگر.