- جایگاه تزکیه و اخلاق 4
- ضعفهای اخلاقی و عملی 7
- مسؤولیت سنگین اخلاقی ما 8
- اشاره 11
- بخش اول: مقدمات سفر 11
- توجه به عظمت حج 11
- تجرید قلب و خلوص نیت 13
- الف- تجرید قلب: 13
- ب: خلوص نیت 14
- انقطاع و هجرت الی اللَّه 15
- اشاره 15
- در میعادگاه عشق 17
- اصناف حج گزاران 19
- آموزش احکام و مناسک 20
- اشاره 20
- وظایف امروز ما و زائران 23
- گستردگی مسائل و اسرار حج 23
- نماز و سایر احکام 24
- اصلاح مال و مسائل حقوقی 25
- اشاره 25
- مسائل حقوقی مردم 27
- تأمین هزینه زندگی 28
- مسائل اخلاقی 28
- وصیت 29
- تهذیب نفس و آمادگی روحی 30
- رهنمود امامان علیهم السلام 31
- انتخاب همسفر مناسب 33
- اشاره 35
- لوازم سفر و توشه حلال 35
- تذکر ضروری 36
- ره توشه تقوا 37
- تودیع و بدرقه مسافر 38
- غسل: 40
- بخش دوم: آداب و اخلاق در سفر 40
- آغاز سفر: 40
- صدقه 43
- مراقبت اخلاقی در جمع میهمانان خدا 45
- اشاره 45
- امنیت اخلاقی در حرم 47
- امنیت ناموسی 50
- توصیه به بانوان: 51
- بردباری در مشقتهای سفر 52
- اشاره 54
- اخلاق و آداب مصاحبت 54
- طرح دوستی افکندن 55
- حسن معاشرت 56
- حسن خلق 58
- اخلاق سفر در کلام لقمان 59
- تحمل ناسازگاریها 60
- آزار نرساندن به دیگران 62
- عفو و گذشت 64
- مروت و جوانمردی 65
- کمک به همسفران 66
- کار کردن در سفر 68
- پاداش خدمه و پرستاران 70
- توصیه و تذکر به خدمه 71
- همراهی با همسفران 72
- خضوع و تواضع 75
- پرهیز از عُجب و غرور 78
- اشاره 80
- آداب سخن و سکوت 80
- مراقبت زبان در معاشرت 83
- سخن گفتن با دیگران 84
- مکان نشستن 86
- اشاره 86
- آداب مجلس و اخلاق مجالست 86
- احترام به شخصیت دیگران 87
- مزاح و تبسم 89
- توسعه مجلس 91
- امانت مجلس 92
- فقه معیشت در سفر 93
- دو تذکر مهم: 96
- حفظ هزینه سفر 97
- همگون بودن معیشت 98
- غذا خوردن گروهی 99
- رعایت بهداشت 100
- بخش سوم: اخلاق و آداب در حرمین 102
- اشاره 102
- رفتار با دیگر زائران 102
- شیعه باید اسوه حسنه باشد 104
- پاسداری کرامت شیعه 110
- خط مشی اصولی شیعه 110
- آداب و وظایف در حرمین 111
- اشاره 111
- آداب مسجدالحرام 112
- وظایف زائر 115
- خالی کردن مطاف برای دیگران 117
- استلام حجر 118
- حضور جدی در نماز جماعت 119
- تفکیک نماز از زیارت 120
- نکاتی درباره نماز 121
- تذکراتی درباره مسجد النبی و مسجد الحرام 122
- تذکراتی در بقیع 124
- در بازار و خیابان 125
- رعایت مقررات 127
- عمره مفرده 127
- بخش چهارم: اغتنام فرصت، تودیع، ره آورد سفر 129
- اغتنام فرصتهای معنوی حج 129
- تمرین عطوفت و رأفت 133
- اشاره 133
- یک داستان آموزنده 135
- دعا و نیابت برای دیگران 137
- وداع با حرمین 138
- تودیع با حرمین: 138
- وداع با کعبه معظمه 138
- اشاره 138
- اشاره 141
- سوغات سفر 141
- هدیه حج: 142
- حاجی! از مهمانی خدا چه آوردی؟ 143
- آداب زمزم 143
- بازگشت به وطن 145
منافقانی بودند کفر پیشه که حج برایشان مفهوم نداشت. او به مجلس شراب و غنا و قمار و لهو و میمون بازی و ولگردی وابستگی بیشتری داشت تا چیز دیگر و روح خبیث او با اسلام و حج بیگانه بود.
سوغات سفر
اشاره
ازآدابومستحبات سفر، آوردنهدیه براینزدیکاناست. امام صادق علیه السلام میفرماید:
«اذا سافَرَ أحْدَکُمْ فَلْیأتِ أهْلَه بِما تَیَسّر وَلَوْ بِحَجرٍ ...» (1)
این حدیث تأکید بر این است که مسافر دست خالی نیاید و چیزی به عنوان سوغات، هر چند کمبها، بیاورد آنگاه حضرت داستان حضرت ابراهیم را نقل کرد که هر گاه به دیدار اقوامش میرفت و در بازگشت چیزی نداشت به خانه بیاورد، برای آرامش روح ساره همسرش مقداری ریگ در خورجین مرکبش میریخت و بدین حال داخل میشد و آن را در کناری مینهاد و به نماز میایستاد. چون ساره میآمد و خورجین را باز میکرد، میدید داخل آن پر از آرد است! آن را خمیر میکرد و نان میپخت و ابراهیم را صدا میزد که بیاید و تناول کند.
ابراهیم علیه السلام به ساره میگفت: این نان از کجاست؟ ساره پاسخ میداد از آن آردی که در خورجین آورده بودی. آنگاه ابراهیم سر به آسمان برداشته، و میگفت: «بار خدایا! گواهی میدهم که تویی خلیل و دوست بنده خود»
(أشْهَدُ أنّکَ الخَلِیل)
(2).
1- تهذیب، ج 5، ص 337 و 338.
2- تهذیب، ج 5، ص 337 و 338.