اخلاق و آداب در حج و زیارت صفحه 145

اینگونه نباشند و گرنه از حج تنها سیاحتی باقی می‌ماند و بس که جای دیگر نیز میسر بود.

باری، حج نورانیت خاص دارد و این نورانیت را زائر، باید حفظ کند.

امام صادق علیه السلام می‌فرماید:

«الحاج لایزال علیه نور الحج ما لم یذنب» (1)

«حج‌گزار همواره نوانیت حج را با خود دارد، مادامی که مرتکب گناه نشود.»

آری گناه نور ایمان را تحت الشعاع قرار می‌دهد و ظلمات مادیت را بر قلب سایه افکن می‌سازد.

بازگشت به وطن‌

از جمله آداب حج، مربوط به بازگشت مسافر است. همچنانکه پسندیده است، زائر قبل از عزیمت خود به دیگران اعلام کند و با آنان تودیع نماید، در بازگشت نیز حقّ زائر است که دیگران به دیدن او بشتابند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرماید:

«حقّ المسلم علی المسلم اذا أراد سَفَراً أنْ یُعلم اخوانه و حقّ علی اخوانِهِ اذا قدم أن یأتوه» (2)

«حق مسلمان برگردن مسلمان این است که هر گاه قصد سفر دارد،