- جایگاه تزکیه و اخلاق 4
- ضعفهای اخلاقی و عملی 7
- مسؤولیت سنگین اخلاقی ما 8
- اشاره 11
- بخش اول: مقدمات سفر 11
- توجه به عظمت حج 11
- تجرید قلب و خلوص نیت 13
- الف- تجرید قلب: 13
- ب: خلوص نیت 14
- انقطاع و هجرت الی اللَّه 15
- اشاره 15
- در میعادگاه عشق 17
- اصناف حج گزاران 19
- آموزش احکام و مناسک 20
- اشاره 20
- وظایف امروز ما و زائران 23
- گستردگی مسائل و اسرار حج 23
- نماز و سایر احکام 24
- اصلاح مال و مسائل حقوقی 25
- اشاره 25
- مسائل حقوقی مردم 27
- تأمین هزینه زندگی 28
- مسائل اخلاقی 28
- وصیت 29
- تهذیب نفس و آمادگی روحی 30
- رهنمود امامان علیهم السلام 31
- انتخاب همسفر مناسب 33
- لوازم سفر و توشه حلال 35
- اشاره 35
- تذکر ضروری 36
- ره توشه تقوا 37
- تودیع و بدرقه مسافر 38
- غسل: 40
- بخش دوم: آداب و اخلاق در سفر 40
- آغاز سفر: 40
- صدقه 43
- مراقبت اخلاقی در جمع میهمانان خدا 45
- اشاره 45
- امنیت اخلاقی در حرم 47
- امنیت ناموسی 50
- توصیه به بانوان: 51
- بردباری در مشقتهای سفر 52
- اخلاق و آداب مصاحبت 54
- اشاره 54
- طرح دوستی افکندن 55
- حسن معاشرت 56
- حسن خلق 58
- اخلاق سفر در کلام لقمان 59
- تحمل ناسازگاریها 60
- آزار نرساندن به دیگران 62
- عفو و گذشت 64
- مروت و جوانمردی 65
- کمک به همسفران 66
- کار کردن در سفر 68
- پاداش خدمه و پرستاران 70
- توصیه و تذکر به خدمه 71
- همراهی با همسفران 72
- خضوع و تواضع 75
- پرهیز از عُجب و غرور 78
- اشاره 80
- آداب سخن و سکوت 80
- مراقبت زبان در معاشرت 83
- سخن گفتن با دیگران 84
- مکان نشستن 86
- اشاره 86
- آداب مجلس و اخلاق مجالست 86
- احترام به شخصیت دیگران 87
- مزاح و تبسم 89
- توسعه مجلس 91
- امانت مجلس 92
- فقه معیشت در سفر 93
- دو تذکر مهم: 96
- حفظ هزینه سفر 97
- همگون بودن معیشت 98
- غذا خوردن گروهی 99
- رعایت بهداشت 100
- اشاره 102
- رفتار با دیگر زائران 102
- بخش سوم: اخلاق و آداب در حرمین 102
- شیعه باید اسوه حسنه باشد 104
- پاسداری کرامت شیعه 110
- خط مشی اصولی شیعه 110
- اشاره 111
- آداب و وظایف در حرمین 111
- آداب مسجدالحرام 112
- وظایف زائر 115
- خالی کردن مطاف برای دیگران 117
- استلام حجر 118
- حضور جدی در نماز جماعت 119
- تفکیک نماز از زیارت 120
- نکاتی درباره نماز 121
- تذکراتی درباره مسجد النبی و مسجد الحرام 122
- تذکراتی در بقیع 124
- در بازار و خیابان 125
- رعایت مقررات 127
- عمره مفرده 127
- بخش چهارم: اغتنام فرصت، تودیع، ره آورد سفر 129
- اغتنام فرصتهای معنوی حج 129
- تمرین عطوفت و رأفت 133
- اشاره 133
- یک داستان آموزنده 135
- دعا و نیابت برای دیگران 137
- تودیع با حرمین: 138
- وداع با حرمین 138
- وداع با کعبه معظمه 138
- اشاره 138
- سوغات سفر 141
- اشاره 141
- هدیه حج: 142
- حاجی! از مهمانی خدا چه آوردی؟ 143
- آداب زمزم 143
- بازگشت به وطن 145
و خود نیز پس از بازگشت بتواند هزینه زندگیاش را طبق شأنش تأمین کند.
وصیت
یکی از سنتهای حسنه که از دیرباز در میان مؤمنان مرسوم بوده وصیتکردن است. در فقه نیز بابی است به عنوان «وصایا» که فروع فقهی و احکام مسأله را به بحث نهاده است. درباره وصیت به هنگام عزیمت به سفر نیز سفارش شده و امام صادق علیه السلام میفرماید:
«مَنْ رَکِبَ راحِلَة فلیوص» (1)
؛ «کسی که بر مرکب سفر مینشیند باید وصیت کند». بنابراین بسیار پسندیده است که زائر قبل از عزیمت وصیتنامهای تنظیم کند و حقوق واجب شرعی و دیون و محاسبات مردمی را که فعلا پرداخت آن مقدور نیست در آن بنویسد و اعمال خیری را که میخواهد دیگران پس از وی انجام دهند و تصرفات دیگر را یادآور شود و به امینی بسپارد.
درباره وصیت، کلامی است از علی علیه السلام که نقل آن در اینجا بیمناسبت نیست. آن حضرت میفرماید:
«یَابْنَ آدَم! کُنْ وَصِیّ نفسک فی مالک وَاعْمَل فِیهِ ماتؤثر أن یُعمل مِنْ بَعْدِک» (2)
؛ «ای فرزندآدم! تو خود وصی خود در داراییات باش و عملکن آنچه را دوست داری پس ازتو درآن عملشود».
این سخن تأکید میورزد که ثروتاندوزی نکن و برای دیگران نگذار
1- کافی، ج 4، ص 542
2- نهج البلاغه، محمّد عبده، قصار، ص 256