- جایگاه تزکیه و اخلاق 4
- ضعفهای اخلاقی و عملی 7
- مسؤولیت سنگین اخلاقی ما 8
- بخش اول: مقدمات سفر 11
- توجه به عظمت حج 11
- اشاره 11
- تجرید قلب و خلوص نیت 13
- الف- تجرید قلب: 13
- ب: خلوص نیت 14
- انقطاع و هجرت الی اللَّه 15
- اشاره 15
- در میعادگاه عشق 17
- اصناف حج گزاران 19
- آموزش احکام و مناسک 20
- اشاره 20
- وظایف امروز ما و زائران 23
- گستردگی مسائل و اسرار حج 23
- نماز و سایر احکام 24
- اشاره 25
- اصلاح مال و مسائل حقوقی 25
- مسائل حقوقی مردم 27
- تأمین هزینه زندگی 28
- مسائل اخلاقی 28
- وصیت 29
- تهذیب نفس و آمادگی روحی 30
- رهنمود امامان علیهم السلام 31
- انتخاب همسفر مناسب 33
- اشاره 35
- لوازم سفر و توشه حلال 35
- تذکر ضروری 36
- ره توشه تقوا 37
- تودیع و بدرقه مسافر 38
- غسل: 40
- بخش دوم: آداب و اخلاق در سفر 40
- آغاز سفر: 40
- صدقه 43
- مراقبت اخلاقی در جمع میهمانان خدا 45
- اشاره 45
- امنیت اخلاقی در حرم 47
- امنیت ناموسی 50
- توصیه به بانوان: 51
- بردباری در مشقتهای سفر 52
- اخلاق و آداب مصاحبت 54
- اشاره 54
- طرح دوستی افکندن 55
- حسن معاشرت 56
- حسن خلق 58
- اخلاق سفر در کلام لقمان 59
- تحمل ناسازگاریها 60
- آزار نرساندن به دیگران 62
- عفو و گذشت 64
- مروت و جوانمردی 65
- کمک به همسفران 66
- کار کردن در سفر 68
- پاداش خدمه و پرستاران 70
- توصیه و تذکر به خدمه 71
- همراهی با همسفران 72
- خضوع و تواضع 75
- پرهیز از عُجب و غرور 78
- اشاره 80
- آداب سخن و سکوت 80
- مراقبت زبان در معاشرت 83
- سخن گفتن با دیگران 84
- آداب مجلس و اخلاق مجالست 86
- مکان نشستن 86
- اشاره 86
- احترام به شخصیت دیگران 87
- مزاح و تبسم 89
- توسعه مجلس 91
- امانت مجلس 92
- فقه معیشت در سفر 93
- دو تذکر مهم: 96
- حفظ هزینه سفر 97
- همگون بودن معیشت 98
- غذا خوردن گروهی 99
- رعایت بهداشت 100
- بخش سوم: اخلاق و آداب در حرمین 102
- اشاره 102
- رفتار با دیگر زائران 102
- شیعه باید اسوه حسنه باشد 104
- پاسداری کرامت شیعه 110
- خط مشی اصولی شیعه 110
- اشاره 111
- آداب و وظایف در حرمین 111
- آداب مسجدالحرام 112
- وظایف زائر 115
- خالی کردن مطاف برای دیگران 117
- استلام حجر 118
- حضور جدی در نماز جماعت 119
- تفکیک نماز از زیارت 120
- نکاتی درباره نماز 121
- تذکراتی درباره مسجد النبی و مسجد الحرام 122
- تذکراتی در بقیع 124
- در بازار و خیابان 125
- رعایت مقررات 127
- عمره مفرده 127
- بخش چهارم: اغتنام فرصت، تودیع، ره آورد سفر 129
- اغتنام فرصتهای معنوی حج 129
- تمرین عطوفت و رأفت 133
- اشاره 133
- یک داستان آموزنده 135
- دعا و نیابت برای دیگران 137
- وداع با حرمین 138
- تودیع با حرمین: 138
- وداع با کعبه معظمه 138
- اشاره 138
- سوغات سفر 141
- اشاره 141
- هدیه حج: 142
- حاجی! از مهمانی خدا چه آوردی؟ 143
- آداب زمزم 143
- بازگشت به وطن 145
پستهفروشی، زعفران فروشی و امثال آن بپردازد که بسیار زننده و دون شأن زائران ما است. کسی که به حج و عمره میرود و مبالغی هزینه میکند، از این سودهای ناچیز درگذرد تا آبروی خود و آبروی نظام اسلامی را نگهدارد. این کار برای همه ناپسند است، بویژه بانوان. نگارنده مناظر زننده اینگونه اعمال ناپسند را مکرر دیدهام و خاطره آن همواره مرا میآزارد و هر ناظر دیگری را آزرده میسازد.
به امید آنکه زائران گرامی توجه کامل به این نکات داشته باشند و در آموزش به آنان تذکر مکرر داده شود. برخی از زائران توجه ندارند که با چه مشکلاتی و هزینهای دادهاند به حج میروند و دولت جمهوری اسلامی نیز بهای سنگینی برای حج هزینه میکند. لذا بیانصافی است که زائر به این نعمت و خدمت بیتوجه باشد و با برخی اعمال نامناسب، زحمات خود و دیگران را بر باد دهد.
ره توشه تقوا
آنچه از نظر گذشت، از لوازم سفر زائرند، اما ره توشه واقعی سفر حج، چیز دیگری است که این سفر الهی را معنی میبخشد و پربار میکند و آن تقوای قلب است. چنانکه قرآن کریم اشاره فرمود:
وَمَاتَفْعَلُوا مِنْخَیْرٍ یَعْلَمْهُاللَّهُ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَیْرَالزَّادِ التَّقْوَی (1) «و عمل خیری که میکنید خدا میداند و توشه برگیرید که بهترین توشه تقوا و پرهیزگاری است».
سفر حج نموداری است از سفر آخرت و همچنانکه امام صادق علیه السلام
1- بقره: 199