- جایگاه تزکیه و اخلاق 4
- ضعفهای اخلاقی و عملی 7
- مسؤولیت سنگین اخلاقی ما 8
- اشاره 11
- بخش اول: مقدمات سفر 11
- توجه به عظمت حج 11
- تجرید قلب و خلوص نیت 13
- الف- تجرید قلب: 13
- ب: خلوص نیت 14
- انقطاع و هجرت الی اللَّه 15
- اشاره 15
- در میعادگاه عشق 17
- اصناف حج گزاران 19
- آموزش احکام و مناسک 20
- اشاره 20
- وظایف امروز ما و زائران 23
- گستردگی مسائل و اسرار حج 23
- نماز و سایر احکام 24
- اشاره 25
- اصلاح مال و مسائل حقوقی 25
- مسائل حقوقی مردم 27
- تأمین هزینه زندگی 28
- مسائل اخلاقی 28
- وصیت 29
- تهذیب نفس و آمادگی روحی 30
- رهنمود امامان علیهم السلام 31
- انتخاب همسفر مناسب 33
- اشاره 35
- لوازم سفر و توشه حلال 35
- تذکر ضروری 36
- ره توشه تقوا 37
- تودیع و بدرقه مسافر 38
- غسل: 40
- آغاز سفر: 40
- بخش دوم: آداب و اخلاق در سفر 40
- صدقه 43
- مراقبت اخلاقی در جمع میهمانان خدا 45
- اشاره 45
- امنیت اخلاقی در حرم 47
- امنیت ناموسی 50
- توصیه به بانوان: 51
- بردباری در مشقتهای سفر 52
- اشاره 54
- اخلاق و آداب مصاحبت 54
- طرح دوستی افکندن 55
- حسن معاشرت 56
- حسن خلق 58
- اخلاق سفر در کلام لقمان 59
- تحمل ناسازگاریها 60
- آزار نرساندن به دیگران 62
- عفو و گذشت 64
- مروت و جوانمردی 65
- کمک به همسفران 66
- کار کردن در سفر 68
- پاداش خدمه و پرستاران 70
- توصیه و تذکر به خدمه 71
- همراهی با همسفران 72
- خضوع و تواضع 75
- پرهیز از عُجب و غرور 78
- اشاره 80
- آداب سخن و سکوت 80
- مراقبت زبان در معاشرت 83
- سخن گفتن با دیگران 84
- مکان نشستن 86
- اشاره 86
- آداب مجلس و اخلاق مجالست 86
- احترام به شخصیت دیگران 87
- مزاح و تبسم 89
- توسعه مجلس 91
- امانت مجلس 92
- فقه معیشت در سفر 93
- دو تذکر مهم: 96
- حفظ هزینه سفر 97
- همگون بودن معیشت 98
- غذا خوردن گروهی 99
- رعایت بهداشت 100
- اشاره 102
- رفتار با دیگر زائران 102
- بخش سوم: اخلاق و آداب در حرمین 102
- شیعه باید اسوه حسنه باشد 104
- پاسداری کرامت شیعه 110
- خط مشی اصولی شیعه 110
- آداب و وظایف در حرمین 111
- اشاره 111
- آداب مسجدالحرام 112
- وظایف زائر 115
- خالی کردن مطاف برای دیگران 117
- استلام حجر 118
- حضور جدی در نماز جماعت 119
- تفکیک نماز از زیارت 120
- نکاتی درباره نماز 121
- تذکراتی درباره مسجد النبی و مسجد الحرام 122
- تذکراتی در بقیع 124
- در بازار و خیابان 125
- رعایت مقررات 127
- عمره مفرده 127
- بخش چهارم: اغتنام فرصت، تودیع، ره آورد سفر 129
- اغتنام فرصتهای معنوی حج 129
- تمرین عطوفت و رأفت 133
- اشاره 133
- یک داستان آموزنده 135
- دعا و نیابت برای دیگران 137
- تودیع با حرمین: 138
- وداع با حرمین 138
- وداع با کعبه معظمه 138
- اشاره 138
- سوغات سفر 141
- اشاره 141
- هدیه حج: 142
- حاجی! از مهمانی خدا چه آوردی؟ 143
- آداب زمزم 143
- بازگشت به وطن 145
امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه میفرماید:
«وَکُلّ ظُلْمٍ یَظْلمُ الرَّجُل نَفْسَهُ بِمَکّة مِنْ سِرقَةٍ أو ظُلْم احَد أو شیء مِنَالظُّلم فَانِّی أراه الْحاداً ...» (1)
«هر نوع ستمی که شخص در مکه نسبت به خود مرتکب شود؛ از قبیل سرقت یا ظلم به کسی، یا هر نوع ستم دیگری، من آن را الحاد میدانم ...»
همچنین به پرهیزکاری و ترک محرمات تأکید و توصیه شده، که از جمله آنهاست سخن زشت گفتن. معاویه بن عمار از امام صادق علیه السلام نقل کرده که فرمود:
«اتّقِ الْمُفاخرة وَعَلَیْکَ بِوَرَعٍ یَجُجُزُک عَنْ مَحارم اللَّه عزّوجلّ، فَانّ اللَّه عزّوجلّ یَقُول:
ثم لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ
و من التفث أن تَتَکلّم فی احْرامک بکلام قبیح ...» (2)
«از تفاخر و خودبینی بپرهیزو بر تو باد به پرهزکاری که تو را از معصیت خدای بزرگ باز دارد، چه خداوند میفرماید: «سپس آلودگیهای خود را دور کنند» و از جمله آلودگیها این است که در احرام خود سخن زشت و ناروا بگویی».
امنیت اخلاقی در حرم
حرم، حریم کبریایی است که علاوه بر انسانها، همه جانداران و درختان و گیاهان و حتّی جمادات و خاک و سنگهای مسجد الحرام و صفا و مروه، از امنیت برخوردارند و بدین جهت نباید مورد تعرض قرار گیرند
1- المیزان، ج 14، ص 413
2- الفقیه، ج 2، ص 223