- جایگاه تزکیه و اخلاق 4
- ضعفهای اخلاقی و عملی 7
- مسؤولیت سنگین اخلاقی ما 8
- اشاره 11
- بخش اول: مقدمات سفر 11
- توجه به عظمت حج 11
- تجرید قلب و خلوص نیت 13
- الف- تجرید قلب: 13
- ب: خلوص نیت 14
- انقطاع و هجرت الی اللَّه 15
- اشاره 15
- در میعادگاه عشق 17
- اصناف حج گزاران 19
- آموزش احکام و مناسک 20
- اشاره 20
- وظایف امروز ما و زائران 23
- گستردگی مسائل و اسرار حج 23
- نماز و سایر احکام 24
- اصلاح مال و مسائل حقوقی 25
- اشاره 25
- مسائل حقوقی مردم 27
- تأمین هزینه زندگی 28
- مسائل اخلاقی 28
- وصیت 29
- تهذیب نفس و آمادگی روحی 30
- رهنمود امامان علیهم السلام 31
- انتخاب همسفر مناسب 33
- اشاره 35
- لوازم سفر و توشه حلال 35
- تذکر ضروری 36
- ره توشه تقوا 37
- تودیع و بدرقه مسافر 38
- غسل: 40
- بخش دوم: آداب و اخلاق در سفر 40
- آغاز سفر: 40
- صدقه 43
- مراقبت اخلاقی در جمع میهمانان خدا 45
- اشاره 45
- امنیت اخلاقی در حرم 47
- امنیت ناموسی 50
- توصیه به بانوان: 51
- بردباری در مشقتهای سفر 52
- اخلاق و آداب مصاحبت 54
- اشاره 54
- طرح دوستی افکندن 55
- حسن معاشرت 56
- حسن خلق 58
- اخلاق سفر در کلام لقمان 59
- تحمل ناسازگاریها 60
- آزار نرساندن به دیگران 62
- عفو و گذشت 64
- مروت و جوانمردی 65
- کمک به همسفران 66
- کار کردن در سفر 68
- پاداش خدمه و پرستاران 70
- توصیه و تذکر به خدمه 71
- همراهی با همسفران 72
- خضوع و تواضع 75
- پرهیز از عُجب و غرور 78
- اشاره 80
- آداب سخن و سکوت 80
- مراقبت زبان در معاشرت 83
- سخن گفتن با دیگران 84
- مکان نشستن 86
- اشاره 86
- آداب مجلس و اخلاق مجالست 86
- احترام به شخصیت دیگران 87
- مزاح و تبسم 89
- توسعه مجلس 91
- امانت مجلس 92
- فقه معیشت در سفر 93
- دو تذکر مهم: 96
- حفظ هزینه سفر 97
- همگون بودن معیشت 98
- غذا خوردن گروهی 99
- رعایت بهداشت 100
- بخش سوم: اخلاق و آداب در حرمین 102
- اشاره 102
- رفتار با دیگر زائران 102
- شیعه باید اسوه حسنه باشد 104
- پاسداری کرامت شیعه 110
- خط مشی اصولی شیعه 110
- اشاره 111
- آداب و وظایف در حرمین 111
- آداب مسجدالحرام 112
- وظایف زائر 115
- خالی کردن مطاف برای دیگران 117
- استلام حجر 118
- حضور جدی در نماز جماعت 119
- تفکیک نماز از زیارت 120
- نکاتی درباره نماز 121
- تذکراتی درباره مسجد النبی و مسجد الحرام 122
- تذکراتی در بقیع 124
- در بازار و خیابان 125
- رعایت مقررات 127
- عمره مفرده 127
- بخش چهارم: اغتنام فرصت، تودیع، ره آورد سفر 129
- اغتنام فرصتهای معنوی حج 129
- تمرین عطوفت و رأفت 133
- اشاره 133
- یک داستان آموزنده 135
- دعا و نیابت برای دیگران 137
- تودیع با حرمین: 138
- وداع با حرمین 138
- وداع با کعبه معظمه 138
- اشاره 138
- اشاره 141
- سوغات سفر 141
- هدیه حج: 142
- حاجی! از مهمانی خدا چه آوردی؟ 143
- آداب زمزم 143
- بازگشت به وطن 145
امر فرمان داده است. ذمی گفت: پیامبر شما چنین فرموده؟ امام فرمود:
آری. ذمی گفت: پیروان این پیامبر به خاطر همین صفات خجستهاش او را پیروی کردهاند! حال گواه باش که من آیین او را پذیرفتم (1).»
بدین ترتیب یک فرد غیرمسلمان به برکت حسن مصاحبت و معاشرت امیرمومنان علیه السلام به اسلام رو آورد و آن را پذیرفت. و این برای همه ما، بویژه زائران بیتاللَّه الحرام، که با ملیّتها و مذاهب گوناگون برخورد دارند، باید الگوی عمل باشد.
این توصیه در مورد ضعفا و بیماران و زنان معذور، از اهمیت بیشتری برخوردار است. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در این خصوص میفرماید:
«هرگاه در سفر بودید و یکی از شما بیمار شد، به خاطر او دو سه روز توقف کنید (تا بهبودی یابد)»
«اذا کنتم فی سفرٍ فَمَرِضَ أحدکم فاقیموا عَلَیهِ ثَلاثَةَ ایّام» (2)
همچنین در مورد زنان معذور که نمیتوانند به مسجدالحرام داخل شوند و طواف و نماز انجام دهند، توصیه شده که همسفران به خاطر آنها توقف کنند تا آنان نیز بتوانند اعمال خود را بجا آورند.
علیبن ابیحمزه گوید: از حضرت موسیبن جعفر علیه السلام مسائل مربوط بهحائض رامیپرسیدم؛ ازجملهاینکه امیرکاروان واعضای گروه از همراهی و توقف بخاطر وی خودداری کردند. امام فرمود: «آنها چنین حقی را ندارند، آنها باید صبرکنند تا او پاک شود واعمال خود راانجام دهد.» (3)
1- اصول کافی، ج 2، ص 670
2- وسائل، ج 8، ص 315
3- همان، ص 306