اخلاق و آداب در حج و زیارت صفحه 75

البته در وضعیت کنونی، که تاریخ حرکت کاروان‌ها با برنامه‌ریزی و هماهنگی هواپیمایی مشخص می‌گردد و تغییر آن غیرممکن است، نباید انتظار داشت که کاروان حرکت خود را به تأخیر اندازد. بنابراین زنان معذور طبق وظیفه‌ای که دارند با نظر روحانی گروه باید وظایف خود را که بعضاً به نیابت نیاز دارد، انجام دهند و این کفایت می‌کند.

خضوع و تواضع‌

یکی از حکمت‌های عمیق حج، پرورش روح عبودیت و بندگی و تواضع و تذلّل در پیشگاه خدا و مبارزه با خودبینی، عجب، غرور و روحیه استکباری است. چنانکه ملاحظه می‌کنیم لباس ساده احرام و ترک زینت و زیور و زیّ تعین، ژولیدگی و خاکساری، و در مشاعر و مواقف و مطاف و سعی، همپای خلق حرکت کردن، همه برای پرورش روح تواضع و تذلّل و خضوع و خشوع و نفی کبر و غرور، و تشخص و تعین و خودبینی و فرو ریختن مرزهای طبقاتی است.

از امیرالمومنین علیه السلام پرسیدند: چرا مکه را «بکه» گویند؟ فرمود: بدان جهت که گردنکشان و تبهکاران را درهم کوبیده است؛

«لأنّها بکّت رقاب الجبّارین والمذنبین» (1)

آری، در این میعادگاه بزرگ توحید و وحدت، قدرتمداران روزگار باید به ذلّت افتند تا عزّت بندگیِ خدا را بچشند و تفاخر و تکاثر و غرور و ترف را زیر پا گذارند.

فاکهی در اخبار مکه آورده که: اسکندر ذوالقرنین پیاده به حج آمد و