- جایگاه تزکیه و اخلاق 4
- ضعفهای اخلاقی و عملی 7
- مسؤولیت سنگین اخلاقی ما 8
- اشاره 11
- بخش اول: مقدمات سفر 11
- توجه به عظمت حج 11
- تجرید قلب و خلوص نیت 13
- الف- تجرید قلب: 13
- ب: خلوص نیت 14
- انقطاع و هجرت الی اللَّه 15
- اشاره 15
- در میعادگاه عشق 17
- اصناف حج گزاران 19
- آموزش احکام و مناسک 20
- اشاره 20
- وظایف امروز ما و زائران 23
- گستردگی مسائل و اسرار حج 23
- نماز و سایر احکام 24
- اصلاح مال و مسائل حقوقی 25
- اشاره 25
- مسائل حقوقی مردم 27
- تأمین هزینه زندگی 28
- مسائل اخلاقی 28
- وصیت 29
- تهذیب نفس و آمادگی روحی 30
- رهنمود امامان علیهم السلام 31
- انتخاب همسفر مناسب 33
- اشاره 35
- لوازم سفر و توشه حلال 35
- تذکر ضروری 36
- ره توشه تقوا 37
- تودیع و بدرقه مسافر 38
- غسل: 40
- بخش دوم: آداب و اخلاق در سفر 40
- آغاز سفر: 40
- صدقه 43
- مراقبت اخلاقی در جمع میهمانان خدا 45
- اشاره 45
- امنیت اخلاقی در حرم 47
- امنیت ناموسی 50
- توصیه به بانوان: 51
- بردباری در مشقتهای سفر 52
- اخلاق و آداب مصاحبت 54
- اشاره 54
- طرح دوستی افکندن 55
- حسن معاشرت 56
- حسن خلق 58
- اخلاق سفر در کلام لقمان 59
- تحمل ناسازگاریها 60
- آزار نرساندن به دیگران 62
- عفو و گذشت 64
- مروت و جوانمردی 65
- کمک به همسفران 66
- کار کردن در سفر 68
- پاداش خدمه و پرستاران 70
- توصیه و تذکر به خدمه 71
- همراهی با همسفران 72
- خضوع و تواضع 75
- پرهیز از عُجب و غرور 78
- اشاره 80
- آداب سخن و سکوت 80
- مراقبت زبان در معاشرت 83
- سخن گفتن با دیگران 84
- مکان نشستن 86
- اشاره 86
- آداب مجلس و اخلاق مجالست 86
- احترام به شخصیت دیگران 87
- مزاح و تبسم 89
- توسعه مجلس 91
- امانت مجلس 92
- فقه معیشت در سفر 93
- دو تذکر مهم: 96
- حفظ هزینه سفر 97
- همگون بودن معیشت 98
- غذا خوردن گروهی 99
- رعایت بهداشت 100
- اشاره 102
- رفتار با دیگر زائران 102
- بخش سوم: اخلاق و آداب در حرمین 102
- شیعه باید اسوه حسنه باشد 104
- پاسداری کرامت شیعه 110
- خط مشی اصولی شیعه 110
- اشاره 111
- آداب و وظایف در حرمین 111
- آداب مسجدالحرام 112
- وظایف زائر 115
- خالی کردن مطاف برای دیگران 117
- استلام حجر 118
- حضور جدی در نماز جماعت 119
- تفکیک نماز از زیارت 120
- نکاتی درباره نماز 121
- تذکراتی درباره مسجد النبی و مسجد الحرام 122
- تذکراتی در بقیع 124
- در بازار و خیابان 125
- رعایت مقررات 127
- عمره مفرده 127
- بخش چهارم: اغتنام فرصت، تودیع، ره آورد سفر 129
- اغتنام فرصتهای معنوی حج 129
- تمرین عطوفت و رأفت 133
- اشاره 133
- یک داستان آموزنده 135
- دعا و نیابت برای دیگران 137
- تودیع با حرمین: 138
- وداع با حرمین 138
- وداع با کعبه معظمه 138
- اشاره 138
- سوغات سفر 141
- اشاره 141
- هدیه حج: 142
- حاجی! از مهمانی خدا چه آوردی؟ 143
- آداب زمزم 143
- بازگشت به وطن 145
چون ابراهیم خلیل این را شنید به استقبال او شتافت؛
(وَرُوِی أنّ ذاالقرنَیْن حَجَّ ماشیاً فَسَمِعَ بِهِ ابراهیمُ فَتَلَقّاهُ) (1)
یکی از دلائل فضیلت پیادهروی در سفر حج، همین است که تواضع بنده را به نمایش میگذارد که البته دلائل و رموز دیگری هم دارد؛ از جمله اینکه بنده با پای پیاده و رنج تن عزم کوی دوست کند و از رفاه و راحت فاصله بگیرد تا با انقطاع از مظاهر دنیا به خدا و آخرت بیشتر بیندیشد.
حافظ گوید:
در بیابان گر به طوف کعبه خواهی زد قدم سرزنشها گر کند خار مغیلان غم مخور
از اینرو پیامبر و ائمه علیهم السلام، بدینگونه عمل کرده و نسبت به آن توصیه فرمودهاند. پیامبر صلی الله علیه و آله میفرماید:
«فَضْلُالمشاة عَلَیالرُّکبان کَفَضْلالقَمَر لیلةالْبَدْرِ عَلَیالنُجُومِ» (2)
«فضیلت پیادگان بر سوارهها همچون برتری ماه شب چهاردهم است بر سایر ستارگان.»
ابن عباس میگوید: بر چیزی تأسف نخوردم جز اینکه نتوانستم پیاده حجگزارم. شنیدم از پیامبر صلی الله علیه و آله که میفرمود: خداوند در آیه کریمه یَأتُوکَ رِجالًا وَعَلَی کُلِّ ضامِرٍ ... به پیادگان ابتدا فرموده است» (3) امام صادق علیه السلام میفرماید:
«ما عُبِداللَّهُ بِشَیءٍ اشَدّ مِنَ الْمَشْی وَلا
1- اخبار مکه، ج 1، ص 394
2- همان، ص 396
3- همان.