اخلاق و آداب در حج و زیارت صفحه 79

اگر حج آنها پذیرفته شود، در برابر امامان و اولیای خدا که با آنهمه عبادت و ریاضت و سفرهای مکرر حج، سراپا خضوع و خشوع بوده‌اند، عمل آنها بسیار ناچیز است.

یاد آورند حالت زین‌العابدین علیه السلام را که هنگام تلبیه بر خود می‌لرزید و یارای سخن نداشت و می‌فرمود می‌ترسم خداوند بگوید:

«لا لبیک»

! و سخنان آن حضرت را با شبلی که فرمود: اگر از اسارت نفس و هواهای نفسانی بیرون نشده‌ای، حج انجام نداده‌ای و حج تو قالبی بی‌روح بوده است!

این تذکرات می‌تواند در روحیه زائر مؤثّر باشد و او را به حقیقت حج واقف سازد و با اخلاق حج‌گزاران واقعی آشنا کند. متأسفانه شِکوه‌های اخلاقی در سفر حج و زیارت کم نیست. همه اینها حکایت از آن دارد که زائر قبل از عزیمت و طیّ سفر، آماده نشده و اعمال حج چنانکه باید بر او تأثیر ننهاده است. خالی رفته و خالی برگشته و از معنویت و اخلاق حج، که فلسفه اصلی است، بی‌بهره مانده و تنها وسواس و توجه وی به قالب اعمال بوده نه قلب و حقیقت و روح حج. در حالی که اگر روح عمل ضعیف و کم‌مایه باشد، از قالب کاری ساخته نیست.

حج برنامه تکامل و تربیت است، نه تنها یک مانور و حرکت دوری. و اگر ره‌آورد تربیتی این حرکت ضعیف و ناچیز باشد، از آن حرکات دوری چیزی به دست نیامده است.

به همین دلیل است که می‌بینیم برخی زائران، با پایان گرفتن اعمال و پس از بازگشت از منا، چهره‌ای را که به گرد و غبار عرفات و مشعر و منا تبرک شده، مسخ می‌کنند و چون به وطن باز می‌گردند، استقبال کنندگان با چهره‌ای خالی از خضوع و خشوع و توام با نوعی کبر و تجمّل روبرو