آیین اخلاق در قرآن صفحه 10

آغاز، راه آسانی را طی نکرد، بلکه ترجیح داد از همان ابتدا راه دانشگاهی را بپیماید و مسیری را برگزیند که دانشجویان فرانسوی می‌رفتند و خودشان را به‌طور بنیادی برای دانشگاه آماده می‌ساختند. از این‌رو، برای دریافت درجه لیسانس، درس فلسفه، منطق، اخلاق، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی از استادان دانشگاه سوربون و دانشکده دی فرانس، به جمع دانشجویان سوربون پیوست و از استادانی هم‌چون ماسینیون، لیفی بروفنسال، لوسن، فالون و فوکونیه بهره جست.

و ما نتیجه این ساختار بنیادین علمی را در رساله او مشاهده می‌کنیم که تنها به بیان جهت مورد نظر اسلام نپرداخته؛ بلکه با مقایسه با نظرات اندیشمندان و فلاسفه، آنها را توضیح می‌دهد و هیچ مطلبی را فروگذار نکرده، مگر این‌که نظر یکی از دانشمندان غرب و یا یکی از برترین نظریات را در کنار آن آورده است و آن‌گاه قصور یا اشتباهی را که در این نظریّه وجود داشته بیان می‌کند و به دنبال آن به بیان کمال نظریّه اخلاقی قرآن کریم می‌پردازد.

نوشتن این رساله، حدود شش سال به طول انجامید. و پس از پایان حمله به فرانسه در سال (1941 م) این دانشمند بزرگ شروع به نوشتن این رساله کرد و پس از این‌که یک سال را در شهر «بوردو»، در جنوب غربی فرانسه، گذراند- موقعی که سپاهیان نازی به پایتخت فرانسه نزدیک شده بودند و چیزی نمانده بود که پایتخت سقوط کند- دوباره به پاریس بازگشت، و اگر ما آن پنج سالی را که استاد برای آشنایی با روش علوم در غرب و دریافت درجه لیسانس پیش از آن گذرانده بود، بر این شش سال اضافه کنیم، در حقیقت فاصله بین آماده‌سازی و تأیید مدرک وی، یازده سال طول کشیده است. و این زمان، مدّت زیادی نیست هنگامی که ما پیامدهای سال‌های دشوار جنگ و مشکلات مالی و جانی را که این جنگ در پی داشت- که استاد نیز از سختی‌های آن در امان نبوده و از طرفی احتمال بود که ایشان از خانواده بزرگی که همراهشان در غربت بودند، دور بیفتد- در نظر آوریم. خاطرنشان می‌کنم که ایشان- در خلال هجوم متّحدین برای آزادسازی فرانسه- ناگزیر بود مدّت زیادی را با اعضای خانواده در پناهگاه زیرزمینی به سر ببرد و در آنجا اوراقی را که سخت به آنها دلبستگی داشت، گرد می‌آورد و در میان سلاح‌های جنگی که اطراف او را محاصره کرده بود، در روشنایی شمع یا چراغ کم‌نوری سرگرم آن اوراق بود.

سرانجام دفاع از رساله در برابر جمعی که از پنج تن از اساتید سوربون و دانشکده «دی فرانس» تشکیل شده بود، در تاریخ (15/ 12/ 1947 م) پایان یافت.