آیین اخلاق در قرآن صفحه 207

حرام، اعتقاد داشت هم‌چون فرشتگان پاک و پاکیزه می‌شود و به جاودانگی خدا جاودانه می‌گردد: «وَ قاسَمَهُما إِنِّی لَکُما لَمِنَ النَّاصِحِینَ» «1» و گفت: «ما نَهاکُما رَبُّکُما عَنْ هذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَکُونا مَلَکَیْنِ أَوْ تَکُونا مِنَ الْخالِدِینَ» «2» شگفتا چه اشتباه بزرگی!! ... بنابراین چه کسی می‌تواند به چنین چیزی بی‌اعتنا باشد، در صورتی که پای‌بند دستورات وجدانی است؟ ... ولی توهّم دروغین را این ناصح دورو در چشم حضرت آدم آراست و علی‌رغم این‌که وی از آغاز در برابر حیله‌های احتمالی دشمنش حفاظت می‌شد، انسان نخستین همه این‌ها را فراموش کرد «3» و لحظه‌ای فرارسید که در آن لحظه اراده استواری در خود نیافت: «وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلی آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِیَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً.» «4»

با وجود همه این‌ها فراموشی به عنوان نسبت به حضرت آدم یک عذر پذیرفته محسوب نمی‌شود، چنان‌که نیت پاک نیز باعث شفاعت او نمی‌شود، زیراکه فراموشی از خود آن عمل نبوده، بلکه نسبت به هدف بوده است. و انگیزه‌های مخالفت هرچه باشد، نمی‌تواند ما را از پای‌بندی مطلقی برکنار کند که نشانه‌ها و حدود روشن و واضح دارد. در این نوع از فرمان قطعی

__________________________________________________

- حدیث مقصود امام رضا علیه السّلام از بخشودگی گناهان صغیره، ترک مستحب باشد) که بر انبیاء علیهم السّلام پیش از نزول روا بوده است، همین‌که خداوند حضرت آدم علیه السّلام را برگزید و او را پیامبر قرار داد، از هر گناه صغیره و کبیره معصوم بود. رجوع کنید به کتاب‌های: الإحتجاج: 2/ 216؛ عیون اخبار الرضا: 2/ 176؛ تفسیر المیزان: 1/ 145؛ بحار الانوار: 11/ 78؛ مسند الامام الرضا: 2/ 125؛ تفسیر صافی؛ 1/ 122؛ تفسیر نور الثّقلین: 2/ 11؛ تفسیر کنز الدّقائق: 2/ 64؛ قصص الأنبیاء جزایری: ص 17 و حیاة الامام الرّضا باقر شریف قرشی: 1/ 157، با اندک تصرّف.

(1)- اعراف (7) آیه 21: سوگندهای شدیدی برای آنها یاد کرد، که من خیرخواه شما هستم!
(2)- اعراف (7) آیه 20: خداوند شما را از این جهت نهی نکرده، جز این‌که اگر از آن بخورید یا فرشته خواهید شد و یا عمر جاویدان پیدا می‌کنید.
(3)- منظور از فراموشی در اینجا ترک مأمور به است، به‌ویژه پس از سوگندی که شیطان برای آنها خورد؛ زیراکه فراموشی بر انبیاء علیهم السّلام روا نیست، علاوه بر این‌که نهی وارد در آیه شریفه نهی ارشادی است، نه مولوی و تحریمی. رجوع کنید به کتاب‌های: کافی: 1/ 416 و 2/ 8؛ کمال الدّین و تمام النّعمة: ص 213؛ شرح اصول کافی: 7/ 63 و 12/ 57؛ التّبیان شیخ طوسی: 7/ 213؛ تفسیر مجمع البیان: 7/ 60؛ تفسیر صافی: 3/ 324؛ تفسیر المیزان: 14/ 219.
(4)- طه (20) آیه 115: پیش از این از آدم پیمان گرفته بودیم، امّا او فراموش کرد، و عزم استواری برای او نیافتیم.