آیین اخلاق در قرآن صفحه 223

هلاک باد! هلاک باد!» «1»

چنین است که می‌بینیم همواره حکم برطبق فضائل محکوم علیه صادر می‌شود، نه بر

4/ 168؛ صحیح ابن خزیمه: 1/ 6، حدیث 6؛ سنن کبرای بیهقی: 4/ 78، حدیث 362؛ مسند عمر بن خطاب: 1/ 87؛ المعجم الأوسط: 8/ 307، حدیث 8714؛ شرح النوری علی بر صحیح مسلم: 3/ 19 و 136- 140 و 15/ 310، حدیث 2291؛ فیض القدیر: 3/ 45، 5/ 353؛ السنن الأبین: 1/ 176؛ مسند ابی عوانه: 1/ 122، حدیث 362.

البته منظور تمام صحابه نیست که پس از رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم کارهایی کردند! بلکه بعضی از آنها را بهشت، مشتاق دیدنشان است و خداوند آنان را ستوده و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم در احادیث خود ایشان را ثنا گفته و آنان مورد ثنای خدا و پیامبرند: «در برابر کافران سرسخت و شدیدند و در میان خود مهربانند. پیوسته آنها را در حال رکوع و سجود می‌بینی، آنها همواره فضل خدا و رضای او را می‌طلبند. نشانه‌های آنها در صورتشان در اثر سجده نمایان است، این توصیف آنها در تورات و توصیف آنها در انجیل است، همانند زارعی که جوانه‌های خود را خارج ساخته، سپس به تقویت آن پرداخته تا محکم شده و بر پای خود ایستاده است و به قدری نمو و رشد کرده که کشاورزان را به شگفتی وامی‌دارد. این برای آن است که کافران را به خشم آورد، (ولی) کسانی که از ایشان ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، خداوند وعده آمرزش و اجر عظیمی داده است.» فتح/ 29.

اینان بودند که قیام بر نشانه‌های رسالت نموده و بذل نصیحت کردند و راه‌ها را پاک‌سازی نمودند و به وسیله اینان کفر و شرک را خوار ساخت و به وسیله آنان کلمة اللّه برترین شد و کلمه کافران پست‌ترین، پس درود خدا بر ایشان و به ارواح پاکشان باد! پس از آنکه در زندگی از اولیای خدا بوده و پس از مرگ زنده هستند.

توجه کنید که دعای امام علی بن ابی طالب نیز درباره ایشان همین است، آنجا که می‌گوید: «من اصحاب محمد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم را دیدم، اما هیچ‌کدام از شما را مانند آنها نمی‌بینم، آنها صبح می‌کردند درحالی‌که موها ژولیده و چهره‌ها غبارآلوده، شب را تا صبح در حال سجده و قیام به عبادت می‌گذراندند، و بین پیشانی و صورت‌ها را در پیشگاه خدا به خاک می‌ساییدند، با یاد معاد چنان ناآرام بودند که گویی روی آتش ایستاده‌اند، پیشانی آنها بر اثر سجده‌های طولانی وصله (چون وصله زانوی بز) بسته بود.

اگر نام خدا برده می‌شد، چنان می‌گریستند که گریبان آنها تر می‌شد، چون درخت روز تندباد می‌لرزیدند، از ترس کیفر الهی و امید پاداش»، نهج البلاغه، دکتر صبحی صالح، ص 143، کلام 97. و می‌فرمود: «کجا هستند برادران من که به راه حق رفتند و با حق درگذشتند. کجاست عمار؟ کجاست پسر تیهان؟ کجاست ذو الشهادتین؟ کجاست برادران همانند ایشان ... که قرآن را خواندند و براساس آن حکم کردند، در واجبات اندیشیدند و برپا داشتند و سنت‌ها را زنده و بدعت‌ها را نابود کردند، دعوت به جهاد شدند، پذیرفتند و چون به رهبرشان اطمینان داشتند، از او پیروی کردند.» نهج البلاغه، ص 264، خطبه 182.