آیین اخلاق در قرآن صفحه 29

باشد. ازاین‌رو در حاشیه کتابش «1» این نام را «دستور الاخلاق فی القرآن» عنوان کرده بود، به این خاطر من هم بدون کم و زیاد، نام برگزیده استاد را پذیرفتم.

حقیقت این است که نویسنده- به نظر من- این کتاب را تنها برای رسیدن به هدف کسب مدرک دکترای دولتی در رشته فلسفه از دانشگاه سوربون ننوشته بود، زیرا که او می‌توانست با کمترین زحمت به این هدف برسد؛ بلکه او در مدّت اقامتش در اروپا، رسالت دینی خود می‌دانست که مردم را به آرامش و رفق و مدارا دعوت کند، در آن خلایی که اروپا بلکه همه کشورهای جهان که هم‌چون تلّی از جنون در حال سوختن و نابودی بود و در بدترین حالتی که اروپا آن را رهبری می‌کرد و جهان را به آن سرانجام غم‌انگیز کشاند و نتیجه‌اش بدون تردید ویرانی اخلاقی شد که چهره زندگی سیاسی، اجتماعی و فردی را به اندازه‌ای چرکین کرده که حتّی جایگاه مسیحیّت بین دولت‌های در حال جنگ هم نتوانست آن‌ها را از جنگ باز دارد و یا مانع ویرانی‌ها از طرفین جنگ شود- اگر این تعبیر درست باشد!-.

و متّفقین در مواجهه با هیتلر و نازی‌ها، از نظر اخلاقی بهتر از آن‌ها نبودند. ویرانگری‌های فرانسوی‌ها در مقابل نابودسازی گروه نازی‌ها در یک شبانه‌روز، به راستی که در جوهر ذات خود، یک ویرانگری اخلاقی بود؛ همان رفتاری را که «مارشال پتن» رئیس‌جمهور فرانسه در آغاز درگیری ضمن پیامی که در صبحگاه یا شامگاه هزیمت به مردم فرانسه توصیه کرد، مورد توجّه قرار داده بود.

و دگرگونی عقاید که بر دولت‌های اروپایی با نام توده‌ای، مادّیگری، فاشیسم، نازیسم، و کمونیسم سیطره افکنده، در حقیقت ویرانی اخلاقی است که انسانیت بدان دچار شده است؛ هر چند در پوشش‌های گوناگونی جلوه‌گر است.

و انگیزه اصلی استعمار در راه و روش ملّیت‌های اروپایی- با همه مشرب‌های مختلفی که دارند- خود نیز از شاخص‌ترین نمودهای ویرانی اخلاقی است که با بهره‌کشی‌ها و خودخواهی‌ها، و هم‌فکری‌ها درباره سرنوشت ملّت‌ها و غارت ثروت‌های آنان و ترور و کشتار آزادگان آنها، همراه است.