آیین اخلاق در قرآن صفحه 323

این‌که در نزد خدا دروغگو محسوب می‌شود.»، «1»، و خدای سبحان می‌گوید: «إِنَّما یَفْتَرِی الْکَذِبَ الَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ بِآیاتِ اللَّهِ.» «2»، و قرآن کریم از این مرحله جلوتر می‌رود، و به این مقدار بسنده نمی‌کند که ما را مطّلع سازد، از این‌که دروغ بالاترین فساد است، بلکه برای ما بازگو می‌کند که دروغ صفت ضدّ ایمان است، از آن جهت که با ایمان اخلاقی ناسازگار است. رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بنا به حدیثی که ابو هریره نقل کرده، می‌فرماید: «زناکار در وقتی که زنا می‌کند، در آن حال مؤمن نیست و می‌گسار در هنگام می‌گساری، ایمان ندارد و دزد درحالی‌که دزدی می‌کند، ایمان از او سلب شده دیگر مؤمن نیست.» «3»

به این ترتیب رسول اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم این ناسازگاری با ایمان را به همه گناهان کبیره و محرّمات اصلی- و دست‌کم- در لحظه ارتکاب آنها، گسترش می‌دهد، بنابراین؛ در آن لحظه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم به‌طور مؤکّد می‌فرماید که ایمان از اعماق قلب گنهکار بیرون می‌رود و در نزد تبهکار و فاسق چیزی جز یک اندیشه مبهم و ابرگونه‌ای نمی‌ماند، گویی که بالای سرش سایه‌ای قرار دارد: «وقتی که شخص مرتکب زنا می‌شود، ایمان از قلب او بیرون می‌رود و روی سرش چون سایه‌ای می‌گردد، و چون پلیدی از او دور گردد، دوباره ایمان بازمی‌گردد.» «4». امّا انگیزه و دلیلی ندارد که ما از نصوص و روایات بیشتری در این مورد نقل کنیم که آنها ما را بسی دورتر می‌برند و ما باید به

__________________________________________________
(1)- ر ک: صحیح بخاری: 5/ 3261، حدیث 5743؛ کافی: 2/ 105، حدیث 9؛ صحیح مسلم: 4/ 2014، حدیث 2607؛ صحیح ابن حبّان: 1/ 508؛ حدیث 273، تحف العقول: 14؛ المستدرک علی الصّحیحین: 1/ 217، حدیث 440؛ سنن دارمی: 2/ 388، حدیث 2715؛ مسند احمد: 1/ 430، حدیث 4095؛ وسائل الشیعه: 12/ 162؛ مسند ابو یعلی: 9/ 71، حدیث 5138؛ صفوة الصّفوة: 1/ 410؛ بحار الأنوار: 68/ 7، حدیث 8.
(2)- نحل (16) آیه 105: تنها کسانی که (به مردان حق) دروغ می‌بندند که ایمان به آیات الهی ندارند.
(3)- ر ک: صحیح بخاری 2/ 875، حدیث 2343 و 5/ 2120، حدیث 5256 و 6/ 2487، حدیث 6390 و ص 2489، حدیث 6400 و ص 2497؛ حدیث 6424، خصال شیخ صدوق، ص 608؛ مجمع الزّوائد: 1/ 100، صحیح ابن حبّان: 1/ 414، حدیث 186؛ سنن ترمذی: 5/ 15، حدیث 2625؛ تحف العقول: ص 241؛ سنن دارمی: 2/ 156، حدیث 2106؛ سنن ابی داوود:

4/ 221، حدیث 4689؛ سنن کبرا: 3/ 327، حدیث 5169؛ تهذیب الأحکام: 6/ 371؛ المعجم الأوسط: 1/ 175، حدیث 534؛ مسند احمد: 2/ 243، حدیث 7316؛ صحیح مسلم: 1/ 76، حدیث 57؛ وسائل الشّیعه: 17/ 169.

(4)- ر ک: سنن ترمذی: 5/ 15، حدیث 2625، این حدیث را ابن ربیع شیبانی در کتاب التّیسیر بخش ملحقات، باب اوّل نقل کرده است؛ کشف الخفاء: 1/ 95، حدیث 243؛ الفردوس بمأثور الخطاب: 1/ 293، حدیث 1152؛ تحفه احوذی: 7/ 315؛ فیض القدیر: 1/ 367.