آیین اخلاق در قرآن صفحه 341

دیگری جز حواسّ ظاهری رابطه مستقیم ندارد و در برابر خود جز نظام اجتماعی چیزی را نمی‌بیند. علی‌رغم تمام این‌ها، به راستی بین دو نوع مجازاتی که پیش از این بررسی کردیم، فایده و بهره مشترکی دارند و آن این است که هردوی آنها به زمینه‌های واقعی نسبت دارند و به این دنیا مربوط هستند.

و اکنون وظیفه داریم که طبیعت مجازات الهی و گستره آن را بررسی نماییم، و آن‌گاه جایگاه آن را در نظام تربیتی اخلاقی قرآن کریم تعیین کنیم.

در جهان غیر اسلامی یک تفکّر، شایعی وجود دارد که می‌گوید: محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم در راه هدایت قبایل عرب با هیچ مشکلی برخورد نکرد، چون گرمای سوزنده و شرایط سخت زندگی، دو وسیله مؤثّر برای جذب قوم عرب و دعوت آنان به زندگی بهتر بود، به آن مردم می‌گفت: آنچه من به شما دستور می‌دهم، انجام دهید. در آینده نزدیک خداوند به شما رودها و باغ‌ها مرحمت خواهد کرد که آنچه بخواهید از آنها می‌خورید و می‌آشامید. «1»

و این در حدّ شئون ادب قبیله‌ای نبود که پیرامون این اندیشه «باغ محمّدی» دور بزند. ولی مورّخان و فلاسفه زیادی «2» به این سخن به دیده تردید نگریسته‌اند، ولی از تأثیر این افکار جاری برگرفته از افکار قدیم که بیشتر اوقات تنها از راه گوش شنیده‌اند، نتوانسته خود را نجات دهند.

به راستی این قبیل افرادی که در مباحث تاریخ عربی اسلامی چیزهایی نوشته‌اند، در تصوّر امور از این روش بیمناک بوده‌اند و دست‌کم می‌توانستند، بگویند: این مطالب به داده‌های بی‌سند و بریده مربوط و مستند است! بنابراین؛ مشکلی را که آنها مطرح کرده‌اند و جامعه عرب را در این وضع مادّی افراطی توصیف می‌کنند، از واقعیّت بسیار دور است، و بحق آن جمعیّتی که آنها معرفی می‌کنند، با جوهره ذاتی خود با این جامعه عربی هیچ آشنایی و ارتباطی ندارد، که در هر زمان معروف به پارسایی و قناعت فوق العاده بوده، چنان‌که مشهور به روح عزّت نفس و اشعار حماسی می‌باشد، و به راستی آنچه که تصویری نسبت به نمونه و الگوی اخلاق اسلامی را بدهد و آن را پاک و پاکیزه بنمایاند، به‌واقع کم است.

__________________________________________________
(1)- ر ک: شرح نووی بر صحیح مسلم: 8/ 150 و 167.
(2)- ر ک: به این نمونه: .3 - 62 .P ,senamlusuM noitutitsnI ,senybmomeD .G 130 .p ,euqitarp nosiaR al ed euqitirc ,tnaK .