آیین اخلاق در قرآن صفحه 350

پوشیدگی را ندارند «1».

و در نهایت، وقتی که انگیزه باطنی مانع از اعتبارات دیگر نیست، ما جز نصوصی را که عنصر باطن جایگاه نخست را در آنها دارد، پذیرا نیستیم.

و بیشتر اوقات می‌بینیم، مقدّمات انگیزه‌ای را قرآن یادآور شده است که بر آنها اعتماد دارد و به صورت تفسیر استعمال می‌شوند و احیانا، همان موضوع امر می‌باشد، تا آنجا که اگر ما اشیا را با نامشان بخوانیم، باید بگوییم که آن مقدّمات هم‌چون علّت و معلول به کار می‌روند.

و اکنون پس از این توضیح باید نخست بنگریم که چگونه قرآن درحالی‌که نگرش عمومی خود را توجیه می‌کند، اصرار دارد، بر این‌که به ما بنمایاند که این نظریّه و نگرش چیست و آنچه در جوهر ذات آن نیست و از این نظریّه نقایص را نفی کند، نظریّه‌ای که هر نوع نگرش باطل و یا مغرضانه را عیب می‌شمرد و نیز صفات ویژه توانمندی را برای قانع کردن عقولی که خود را مدیون حقیقت می‌بیند، اثبات نماید.

قرآن اعلان می‌کند که یک قضیّه اکتسابی نیست و هم‌چنین نظامی نیست که بنیانگذارش به خاطر رسیدن به اجر و مزدی آن را فراهم کرده باشد: «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً، إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکْری لِلْعالَمِینَ.» «2».

__________________________________________________
(1)- برای این‌که از چنین تردیدی به دور باشیم، ما را از این دسته مطالب به دور نگه داشته؛ از تمام احکامی که در ضمن این سخن آمده است: «ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ.»، بقره/ 54. این جمله تعبیری است که دو تفسیر متفاوت را پذیراست؛ یا به این معنی است که بیشترین سود را- با پاداش و مجازاتی که دارد- برای شما خواهد داشت، و یا این‌که خیر بزرگی برای شما در آن است، به خاطر کمال‌پذیری وجود خاصّ شما، و به این دلیل از بین احکامی که مربوط به ظلم انسان به خویشتن خویش است، ما را از احکامی غافل داشته است که سبک آنها به تفسیر آلودن انسان و تباه‌سازی اخلاقی وی تنها متوجّه نیست، بلکه احکامی را که سبک آن آیات به تعویض شخص، ثوابش را با عقاب نیز تفسیر می‌کند.
(2)- انعام (6) آیه 90: به مردم بگو: من هیچ‌گونه اجر و پاداشی در برابر رسالت خود از شما تقاضا نمی‌کنم، به‌علاوه این قرآن و رسالت و هدایت یک بیدار باش و یادآوری به همه جهانیان است.

نویسنده براساس یادآوری معنای مورد نظر و اشاره به آیات شریفه با ذکر شماره آیات در حاشیه، مطالب را درج کرده است، درحالی‌که ما به عنوان کمک به خواننده لازم دیدیم، برای پی‌گیری این طرز تفکّر آیه‌ای از آیات را ذکر کنیم و به بقیّه آیات با ذکر شماره اشاره نماییم. دراین‌باره، به آیه 104، سوره یوسف توجه کنید: «وَ ما تَسْئَلُهُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکْرٌ لِلْعالَمِینَ.» یعنی: تو هرگز از آنها اجر و پاداشی در برابر آن نخواسته‌ای، این دعوتی عمومی و تذکّری است برای جهانیان. و مؤمنون (23)-