آیین اخلاق در قرآن صفحه 351

و نیز اعلان می‌کند که نظام قرآنی آن نظامی نیست که به اجبار و اکراه خود را تحمیل کند، بلکه پیامی است برای ابلاغ و آموزشی است که براساس توافق و موافقت آزادانه عرضه می‌شود:

«لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ قَدْ تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ.» «1»، «فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلَّهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَیْکَ الْبَلاغُ.» «2»

علاوه بر این‌ها این قرآن، سخن یک شاعر یا کاهن و یا خواب‌دیده نیست:

«بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ بَلِ افْتَراهُ بَلْ هُوَ شاعِرٌ فَذَکِّرْ فَما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکاهِنٍ وَ لا مَجْنُونٍ أَمْ یَقُولُونَ شاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِهِ رَیْبَ الْمَنُونِ.» «3».

و آن از نوع دیوانگی نیست: «أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا ما بِصاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِیرٌ مُبِینٌ.» «4».

و یک الهام شیطانی نیست: «وَ ما تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّیاطِینُ.» «5».

و نه اختراعی دروغین: «وَ إِذا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآیَةٍ قالُوا لَوْ لا اجْتَبَیْتَها قُلْ إِنَّما أَتَّبِعُ ما یُوحی إِلَیَّ مِنْ رَبِّی.» «6»

__________________________________________________

- آیه 72: «أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَراجُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ هُوَ خَیْرُ الرَّازِقِینَ»، یا این‌که تو از آنها اجر و مزد و هزینه‌ای (در برابر دعوتت) می‌خواهی، با این‌که مزد پروردگارت بهتر و او بهترین روزی‌دهندگان است، و سوره ص/ 86، شورا/ 23، طور/ 40، قلم/ 46.

(هفت آیه مدنی است- آ-).

(1)- بقره (2) آیه 256: در قبول دین، هیچ اکراهی نیست، (زیرا) راه درست از بیراهه آشکار شده است.
(2)- ر ک: بقره/ 256، آل عمران/ 20، و هم‌چنین مائده/ 92 و 99، انعام/ 90، یونس/ 99 و 108، رعد/ 40، نحل/ 82، ص/ 87، زمر/ 41، شورا/ 48، زخرف/ 44، تغابن/ 12، مزمّل/ 52، الحاقه 48، مدثّر 54، انسان/ 29، عبس/ 11، تکویر/ 27، غاشیه/ 21 و 22. (- 17 مدنی (ب) و 4 مکّی (آ))
(3)- ر ک: انبیاء/ 5، شعرا/ 224، یس/ 69، صافّات/ 36، الحاقه/ 41، طور/ 30- 52، عنکبوت، الحاقه/ 42- 21 و مائده. (- 9 آیه- الف):

آنها گفتند: (آنچه محمّد آورده، وحی نیست)، بلکه خواب‌های آشفته است، به خدا افترا بسته، نه او یک شاعر است ....

(4)- ر ک: اعراف/ 184، مؤمنون/ 70، سباء/ 8 و 46، صافّات/ 36، دخان/ 14، طور/ 29، قلم/ 2- 51، تکویر/ 22. (- 10 آیه الف): آیا آنها فکر و اندیشه خود را به کار نینداختند، که بدانند هم‌نشین آنها (پیامبر) هیچ‌گونه آثاری از جنون ندارد، او فقط بیم دهنده آشکاری است.
(5)- ر ک: شعراء/ 210، تکویر/ 25 (- دو آیه آ): شیاطین و جنّیان این آیات را نازل نکرده‌اند.
(6)- ر ک: اعراف/ 203، یونس/ 15، 37 و 38، هود/ 13 و 35، رعد/ 3، نحل/ 101، انبیاء/ 5، فرقان/ 4، احزاب/ 3، سبأ/ 8 و 43، شوری/ 24، احقاف/ 8، طور/ 33، الحاقه/ 44 (- 17 آیه آ): و هنگامی که آیه‌ای برای آنها نیاوری، می‌گویند: چرا از پیش خود-