آیین اخلاق در قرآن صفحه 383

- سنگدلی و قساوت قلب: «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِکَ فَهِیَ کَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً.» «1».

- خودپسندی بی‌حساب: «إِنَّ الَّذِینَ یُجادِلُونَ فِی آیاتِ اللَّهِ بِغَیْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ إِنْ فِی صُدُورِهِمْ إِلَّا کِبْرٌ ما هُمْ بِبالِغِیهِ.» «2».

- اهمّیّت بی‌جا و حرص زیاد به هر چیزی: «أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِی کُلِّ وادٍ یَهِیمُونَ.» «3».

- رفتارهای برخلاف گفتار: «وَ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ ما لا یَفْعَلُونَ.» «4».

- علاقه و وابستگی به زمین: «وَ لَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ بِها وَ لکِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَی الْأَرْضِ.» «5».

- و دوری از خدا: «وَ یَصُدَّکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ.» «6».

بنابراین، کدام نتیجه طبیعی را از این انبوه کاستی‌ها به دست می‌آوریم، بیشتر از آنکه با قرآن کریم هم‌سخن شویم و بگوییم که این‌ها هیچ نتیجه‌ای ندارد، جز تیره کردن روح و روان و زیان خسران آن و بس: «وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها.» «7»، و تنها بیماری و نزاری قلب نیست: «فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ بِما کانُوا یَکْذِبُونَ.» «8»، بلکه هلاکت روح و روان است: «إِنَّکَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتی وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ.»* «9».

__________________________________________________
(1)- بقره (2) آیه 74، انعام/ 43، حج/ 53، حدید/ 16 (- 2 الف و 2 ب): بعد از این ماجراها و دیدن این‌گونه آیات و معجزات و عدم تسلیم در برابر آن‌ها دل‌های شما سخت شد، هم‌چون سنگ یا سخت‌تر!
(2)- غافر (40) آیه 56، فرقان/ 21 (- 2 الف): کسانی که بدون منطق و دلیلی که از سوی خدا برای آن‌ها آمده باشد، در آیات الهی مجادله می‌کنند. در سینه‌هایشان جز تکبّر نیست، آن‌ها هرگز به منظور خود نخواهند رسید.
(3)- شعراء (26) آیه 225 (- یک الف): آیا ندیدی که آن‌ها در هر وادی سرگردانند؟
(4)- شعراء (26) آیه 226 (- یک الف): و (آیا نمی‌بینی که) سخنانی می‌گویند که عمل نمی‌کنند.
(5)- اعراف (7) آیه 176 (- یک الف): و اگر می‌خواستیم (می‌توانستیم او را در همان مسیر حق به اجبار نگه داریم)، و به وسیله آن آیات و علوم مقام والا بدهیم، ولی او به پستی گرایید (و از هوای نفس پیروی کرد).
(6)- مائده (5) آیه 91 (- یک ب): و شما را از یاد خدا بازدارد.
(7)- شمس (91) آیه 10، مطفّفین/ 14 (- 2 الف): و آن‌کس که نفس خویش را با معصیت و گناه آلوده ساخته، نومید و محروم گشته است.
(8)- بقره (2) آیه 10، مائده/ 52، توبه/ 125، حج/ 53، نور/ 50، محمد/ 20 (- 6 ب): در دل‌های آن‌ها بیماری خاصّی است. خداوند هم بر بیماری آن‌ها می‌افزاید، برای آن‌ها عذاب دردناکی است، به خاطر دروغهایی که می‌گفتند.
(9)- نمل (27) آیه 80، انعام/ 122، روم/ 52، فاطر/ 22 (- 4 الف): چرا که تو نمی‌توانی سخنان خودت را به گوش مردگان برسانی!-