آیین اخلاق در قرآن صفحه 385

او در زندگی خود به دنبال بالاترین الگو می‌رود و آن را به عنوان یک قاعده و نمونه برای رفتار و سلوک خودش قرار می‌دهد، این همان «مثل اعلا» است که مؤمنان بر آن اساس حرکت می‌کنند:

«الَّذِینَ یُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللَّهِ وَ یَخْشَوْنَهُ وَ لا یَخْشَوْنَ أَحَداً إِلَّا اللَّهَ وَ کَفی بِاللَّهِ حَسِیباً.» «1»، «یُجاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ لا یَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِیمٌ.» «2».

بنابراین؛ مؤمن واقعی وقتی که وارد حریم ایمان می‌شود، به هیچ‌چیزی اعتنایی ندارد، مگر براساس آنچه که ایمانش بر آن استوار است، و باوجود این؛ تا کجا جنبه نظر توده مردم سیطره بر اراده فردی دارد، درحالی‌که نگرش عموم مردم همان شعور و احساسی است که ما آن را درمی‌یابیم، موقعی که گمان می‌بریم، برادران دینی ما هم‌چون ما احساس پاکی دارند و یا احساس پست و ناپاک، درحالی‌که مورد شگفتی و یا تحقیر آن‌ها قرار می‌گیریم؟ ...

البتّه، این مطلب کاملا روشن است که این قبیل ملاحظات تأثیر زیادی در ما ندارند، مگر هنگامی که ما به اجتماع پیوستگی داشته باشیم و یا دست‌کم موقعی که این تصوّر می‌رود که رفتار ما ممکن است، بعدها برملا شود.

ولی در حالت عزلت و تنهایی چه؟ موقعی که هیچ‌کس نیست و هیچ فردی از رفتار ما اطّلاع ندارد تا عمل ما را تحقیر کند؛ در هنگامی که نمونه‌های برتر در دل‌های ما به‌وسیله تربیت نفوذ کرده و به ایجاد عادت‌های پاکیزه انجامیده، و تا اعماق وجود ما ریشه دوانده است، پس ما وظایف روزانه‌مان را با امانت و انگیزه- بدون توجّه به این‌که اشخاص عمل ما را می‌بینند- انجام می‌دهیم.

به راستی موقعی که «روبینسون کروزو» را در جزیره خشک و خالی انداخته بودند، او می‌توانست همان‌طوری که در وطنش بود؛ کاملا از نوشیدن آب خودداری کند! ولی اگر اتّفاق افتاد که موقعیّت پیچیده شد و بدی و شرّ برانگیخته گردید و به شدّت وادار کردند و انسان در

__________________________________________________
(1)- احزاب (33) آیه 39: کسانی بودند که تبلیغ رسالت‌های الهی را می‌کردند و از او می‌ترسیدند و از هیچ‌کس جز خدا واهمه نداشتند، همین بس که خداوند (حافظ اعمال بندگان و) حسابگر (و جزادهنده آن‌ها) است.
(2)- مائده (5) آیه 54: جهاد در راه خدا به‌طور مستمر از برنامه‌های آن‌هاست، در راه انجام فرمان خدا و دفاع از حق از ملامت هیچ ملامت‌کننده‌ای نمی‌هراسند، به دست آوردن این امتیازات (علاوه بر کوشش انسان) مرهون فضل خداست، به هرکس شایستگی دارد، می‌دهد. (زیرا) دایره فضل و کرم خداوند وسیع است.