آیین اخلاق در قرآن صفحه 395

و سرانجام، پستی صفت بخل و ولخرجی را در این جهت منحصر می‌کند که هردوی آنها صاحبشان را دچار ملامت و سختی می‌کنند: «وَ لا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلی عُنُقِکَ وَ لا تَبْسُطْها کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً.» «1».

ولی او امری که در مورد خیر عمومی رسیده است که به چنین نتیجه‌ای منتهی می‌شود، تعداد بیشتری است که عبارتند از:

- «ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَداوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ.» «2».

- «إِنَّما یُرِیدُ الشَّیْطانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ فِی الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ وَ یَصُدَّکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ.» «3».

- و مجازات قاتل، تنها هدفش باید گنه‌کاران باشد: «وَ لَکُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاةٌ یا أُولِی الْأَلْبابِ.» «4».

- و اختلاف در بین سپاهیان که باعث سستی و از هم‌پاشیدگی آنان، و یا در جامعه که موجب تباهی و از بین رفتن قدرتشان می‌گردد: «وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ.» «5».

- مسلّح کردن سپاه در زمان صلح با هدف ترساندن دشمن: «تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکُمْ.» «6».

و در زمان جنگ باید آماده باشیم و نباید اسلحه‌مان را کنار بگذاریم، حتّی در بین نماز، و

__________________________________________________
(1)- اسراء (17) آیه 29 (- یک الف): و هرگز دستت را بر گردنت زنجیر مکن و بیش از حد (نیز) دست خود را مگشای تا مورد سرزنش قرار گیری و از کار فرومانی.
(2)- فصّلت (41) آیه 34 (- یک الف): بدی را با نیکی دفع کن، ناگاه (خواهی دید) همان کس که میان تو و او دشمنی است، دوست گرم و صمیمی شده است.
(3)- مائده (5) آیه 91 (- یک ب): شیطان می‌خواهد از راه شراب و قمار در میان شما عداوت و دشمنی به‌پا کند و از نماز و ذکر خدا بازدارد. آیا شما (باوجود این) خودداری خواهید کرد؟
(4)- بقره (2) آیه 179 (- یک ب): قصاص برای شما مایه حیات و زندگی است.
(5)- انفال (8) آیه 46 (- یک ب): و از پراکندگی و نزاع بپرهیزید تا سست نشوید، و قدرت و هیبت شما از بین می‌رود، استقامت کنید که خداوند با استقامت‌کنندگان است.
(6)- انفال (8) آیه 60 (- یک ب): با این وسایل دشمن خدا و دشمن خود را بترسانید.