آیین اخلاق در قرآن صفحه 408

برای خودتان با همین اوضاع و احوال، حالت تباین ظاهری فرموده پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم را (با آیات قرآنی) تفسیر کنید؛ آنجا که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم پذیرفته شدن صالحان و نیکوکاران را در بهشت به عنوان یک لطف از طرف خدا می‌داند، در روایتی که ابو هریره از آن حضرت نقل می‌کند که فرمود:

«عمل کسی هرگز او را وارد بهشت نمی‌سازد، پرسیدند: یا رسول اللّه، حتّی عمل شما؟ فرمود:

آری عمل من هم! مگر این‌که خداوند فضل و کرمش را شامل حال من کند.» «1»؛ تباین و تفاوت با اقوال قرآنی که از آن پاداش الهی و میراث آسمانی به عنوان بهایی در برابر اعمال ما سخن می‌گوید، مانند این آیه شریفه: «وَ تِلْکَ الْجَنَّةُ الَّتِی أُورِثْتُمُوها بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.» «2»، و این آیه: «سَلامٌ عَلَیْکُمْ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.» «3».

4- مجازات الهی‌

طبیعت مجازات الهی و اشکال مختلف آن‌

اشاره

اکنون وقت آن رسیده است که از خودمان راجع به طبیعت و ماهیّت مجازات الهی و میدان عمل آن، آن‌چنان‌که قرآن توصیف کرده است، بپرسیم.

درحالی‌که تورات، خوشبختی موعود را در نعمت‌های این جهان می‌داند و انجیل تقریبا آن را منحصرا در آسمان معرّفی می‌کند، می‌بینیم که قرآن مجید، همان‌طوری که قبلا هم توضیح دادیم، می‌خواهد بین این دو مفهوم را جمع کند و میان آن‌ها یک توافق ایجاد نماید.

حقیقت مطلب این است که جریان نسبت به قرآن، یک جریان مصالحه و هم‌سویی است، قرآن می‌خواهد در مورد وحدت اوّلیه مجازات دنیوی و اخروی، به عنوان دو عنصر متکامل برای یک واقعیّت را ثابت کند، همان کاری را که شارحان مختلف کتابی به‌گونه‌ای در مورد بخشی از کتاب انجام می‌دهند، درحالی‌که هرکدام روی یک طرف مطلب، شدیدا اصرار می‌ورزند که شارح

__________________________________________________
(1)- ر ک: صحیح بخاری: 7/ 10؛ مسند احمد: 2/ 235؛ سنن دارمی: 2/ 306؛ صحیح مسلم: 8/ 139؛ سنن کبرا: 3/ 18؛ مجمع الزّوائد: 10/ 356؛ فتح الباری: 11/ 354؛ الدّیباج علی مسلم: 6/ 170؛ المصنّف عبد الرزّاق: 11/ 289؛ المعجم الکبیر:

7/ 307.

(2)- زخرف (43) آیه 72: این بهشتی است که شما وارث آن می‌شوید، به خاطر اعمالی که انجام می‌دادید.
(3)- نحل (16) آیه 32: سلام بر شما باد! وارد بهشت شوید، به خاطر اعمالی که انجام می‌دادید.