آیین اخلاق در قرآن صفحه 412

یَصْنَعُونَ.» «1»، «ذلِکَ جَزَیْناهُمْ بِما کَفَرُوا.» «2».

و در جاهای دیگر قرآن کریم، این دگرگونی را در نهایت یا به زیادی آرامش و رفاهی که مردم در برابر آینده خود می‌دیدند (درحالی‌که قدرت خدا را فراموش کرده بودند)، تفسیر می‌کند، نظیر این آیه که خدای سبحان می‌فرماید: «قالَ ما أَظُنُّ أَنْ تَبِیدَ هذِهِ أَبَداً وَ ما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَ لَئِنْ رُدِدْتُ إِلی رَبِّی لَأَجِدَنَّ خَیْراً مِنْها مُنْقَلَباً قالَ لَهُ صاحِبُهُ وَ هُوَ یُحاوِرُهُ أَ کَفَرْتَ بِالَّذِی خَلَقَکَ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاکَ رَجُلًا لکِنَّا هُوَ اللَّهُ رَبِّی وَ لا أُشْرِکُ بِرَبِّی أَحَداً وَ لَوْ لا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَکَ قُلْتَ ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْکَ مالًا وَ وَلَداً فَعَسی رَبِّی أَنْ یُؤْتِیَنِ خَیْراً مِنْ جَنَّتِکَ وَ یُرْسِلَ عَلَیْها حُسْباناً مِنَ السَّماءِ فَتُصْبِحَ صَعِیداً زَلَقاً أَوْ یُصْبِحَ ماؤُها غَوْراً فَلَنْ تَسْتَطِیعَ لَهُ طَلَباً وَ أُحِیطَ بِثَمَرِهِ فَأَصْبَحَ یُقَلِّبُ کَفَّیْهِ عَلی ما أَنْفَقَ فِیها وَ هِیَ خاوِیَةٌ عَلی عُرُوشِها وَ یَقُولُ یا لَیْتَنِی لَمْ أُشْرِکْ بِرَبِّی أَحَداً وَ لَمْ تَکُنْ لَهُ فِئَةٌ یَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ ما کانَ مُنْتَصِراً هُنالِکَ الْوَلایَةُ لِلَّهِ الْحَقِّ هُوَ خَیْرٌ ثَواباً وَ خَیْرٌ عُقْباً.» «3».

و یا این‌که کیفر به دلیل سهل‌انگاری مردم در وظایف اجتماعی و احساس مسئولیّت

__________________________________________________
(1)- نحل (16) آیه 112: و خداوند (برای آنها که ناسپاسی نعمت می‌کنند) مثلی زده است: منطقه آبادی را که در نهایت امن و امان بود، با اطمینان در آن زندگی داشتند. انواع روزی‌های مورد نیازشان به‌طور فراوان از هرجا به سوی آن‌ها می‌رسید، امّا سرانجام این آبادی (ساکنانش) کفران نعمت‌های الهی کردند و خدا لباس گرسنگی و ترس را به خاطر اعمالشان بر آنها بپوشاند.
(2)- سبأ (34) آیه 17: این کیفر را به خاطر کفرانشان به آنها دادیم.
(3)- کهف (18) آیه 35- 42: من گمان نمی‌کنم هرگز این باغ نابود شود و باور نمی‌کنم قیامت برگردد، اگر به سراغ پروردگارم باز گردانده شوم (و قیامتی در کار باشد)، جایگاهی بهتر از اینجا خواهم یافت. دوست (باایمان) وی گفت: درحالی‌که با او گفت‌وگو می‌کرد، آیا به خدایی که تو را از خاک و سپس از نطفه آفرید، و پس از آن تو را مرد کاملی قرار داد، کافر شدی، ولی من کسی هستم که اللّه پروردگار من است و من هیچ‌کس را شریک پروردگارم قرار نمی‌دهم، چرا هنگامی که وارد باغت شدی، نگفتی این نعمتی است که خدا خواسته است، (چرا نگفتی) هیچ قوّت (و نیرویی) جز از ناحیه خدا نیست، اگر می‌بینی من از نظر مال و فرزند از تو کمترم، شاید پروردگارم بهتر از باغ تو به من بدهد. و مجازات حساب‌شده‌ای (صاعقه) از آسمان بر باغ تو فروفرستد، به‌گونه‌ای که آن را به زمین بی‌گیاه لغزنده‌ای مبدّل کند، و این چشمه و نهر جوشان را در اعماق آن فروبرد، آن چنان‌که هرگز قدرت جست‌وجوی آن را نداشته باشی و تمام میوه‌های آن نابود شود، او مرتّبا دست‌ها را به هم می‌مالید و در فکر هزینه‌های سنگینی بود که در آن خرج کرده بود، درحالی‌که همه بر باد رفته و بر پایه‌ها فروریخته بود. و می‌گفت: ای کاش احدی را شریک پروردگارم نمی‌دانستم، کسانی را جز خدا نداشت که او را یاری دهند و نمی‌توانست از خویشتن یاری گیرد و در این هنگام (بود که) ولایت و سرپرستی و قدرت از آن خداست، خداوندی که عین حق است. اوست که برترین ثواب و بهترین عاقبت را (برای مطیعان) دارد.