آیین اخلاق در قرآن صفحه 415

الْأَرْضِ ما لَمْ نُمَکِّنْ لَکُمْ.» «1». و در این صورت تمام خیانت‌کاران در معرض بازخواست هستند، گناهانشان باعث می‌شود تا به شدّت کیفر شوند، و هیچ‌کس حق ندارد که تبه‌کاران را از مصیبت و عذابشان در خشکی و دریا، درحالی‌که همه در غفلت‌اند، امان دهد و ایمن سازد: «أَ فَأَمِنْتُمْ أَنْ یَخْسِفَ بِکُمْ جانِبَ الْبَرِّ أَوْ یُرْسِلَ عَلَیْکُمْ حاصِباً ثُمَّ لا تَجِدُوا لَکُمْ وَکِیلًا أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ یُعِیدَکُمْ فِیهِ تارَةً أُخْری فَیُرْسِلَ عَلَیْکُمْ قاصِفاً مِنَ الرِّیحِ فَیُغْرِقَکُمْ بِما کَفَرْتُمْ ثُمَّ لا تَجِدُوا لَکُمْ عَلَیْنا بِهِ تَبِیعاً.» «2». یا این‌که این عذاب و کیفر در حال خواب و یا در حالی نازل می‌شود که سرگرم لهو و لعب‌اند: «أَ فَأَمِنَ أَهْلُ الْقُری أَنْ یَأْتِیَهُمْ بَأْسُنا بَیاتاً وَ هُمْ نائِمُونَ أَ وَ أَمِنَ أَهْلُ الْقُری أَنْ یَأْتِیَهُمْ بَأْسُنا ضُحًی وَ هُمْ یَلْعَبُونَ.» «3».، و یا این‌که این عذاب در ضمن مسافرتشان اتّفاق می‌افتد: «أَوْ یَأْخُذَهُمْ فِی تَقَلُّبِهِمْ فَما هُمْ بِمُعْجِزِینَ.» «4»، و یا این‌که صاعقه آسمانی است: «یُرْسِلَ عَلَیْکُمْ حاصِباً.»* «5»، یا فرورفتن در زمین است: «أَ فَأَمِنَ الَّذِینَ مَکَرُوا السَّیِّئاتِ أَنْ یَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ.» «6»، و به هر وسیله دیگری که آنها نمی‌دانند: «أَوْ یَأْتِیَهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَیْثُ لا یَشْعُرُونَ.» «7»، و به‌هرحال فرقی نمی‌کند که نابودی و هلاک کردن یک امر همگانی فوری باشد و یا این‌که نابودسازی کند و با تأخیر صورت گیرد: «أَوْ یَأْخُذَهُمْ عَلی تَخَوُّفٍ.» «8».

بدیهی است که در تمام این موارد، به‌طور مطلق قضیه مجازات به کیفری که در اندازه معیّن

__________________________________________________
(1)- انعام (6) آیه 6، روم/ 9، فاطر/ 44، غافر/ 21، 82، احقاف/ 26: امکاناتی در روی زمین در اختیار آنها گذاشتیم که در اختیار شما نگذاشتیم.
(2)- اسراء (17) آیه‌های 68، 69: پس آیا شما از این ایمن هستید که به فرمان او زمین بشکافد و شما را در کام خود فروببرد (و) آیا از این ایمن هستید که طوفانی از سنگ بر شما ببارد (و شما را زیر سنگ‌ها مدفون سازد)، سپس حافظ و نگهبانی برای خود نیابید، یا ایمن هستید که بار دیگر شما را به دریا بازگرداند و تندباد کوبنده‌ای بر شما بفرستد و شما را به خاطر کفرتان غرق کند و سپس دادخواهی در برابر ما نیابید!
(3)- اعراف (7) آیه‌های/ 97، 98: آیا اهل آبادی‌ها خود را از مجازات‌های ما در امان می‌دانند که شب هنگام، وقت خواب (به صورت صاعقه) بر آنها فروریزد و یا مجازات‌های ما به هنگام روز، موقعی که غرق بازی‌ها هستند، دامن آنها را بگیرد.
(4)- نحل (16) آیه 46: و یا به هنگامی که در رفت و آمد هستند (عذاب) دامانشان را بگیرد، درحالی‌که قادر به فرار نیستند.
(5)- اسراء (17) آیه 68، ملک/ 17: طوفانی از سنگ بر شما ببارد.
(6)- نحل (16) آیه 45، ملک/ 16: آیا توطئه‌گران از این ایمن گشته‌اند که ممکن است خداوند آنها را در زمین فروببرد.
(7)- نحل (16). یا در حال غفلت عذابی که انتظار ندارند، به سراغشان بیاید.
(8)- نحل (16) آیه 46: و یا این‌که (مجازات‌های الهی) به‌طور تدریجی و ضمن هشدارهای پیاپی آنها را گرفتار سازد.