آیین اخلاق در قرآن صفحه 433

یَرْضَوْنَهُ.» «1»

- و آنها زندگی رضایت‌بخشی دارند: «فَهُوَ فِی عِیشَةٍ راضِیَةٍ.» «2».

- و آن زندگی، زندگی مرفّهی است: «إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِی نَعِیمٍ.» «3».

و وعده‌های خوشبختی به این ترتیب بالغ بر (- 66 آ و 100 ب) می‌گردد.

هم‌چنین می‌بینیم که در مقابل این وعده‌ها، وعده عذاب بیشتر اوقات مطرح است، ولی با انواع کمتری. بنابراین، عبارت وعده عذاب خیلی پیچیده نیست، مانند این آیه: «وَ سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ.» «4». زیراکه وعده عذاب منحصر در این کلام است که انجام‌دهندگان کار بد به زودی نظیر بدیشان را پس خواهند گرفت، پس خدای سبحان برای کافران، ستمگران، مستکبران، بزهکاران، گنه‌کاران به‌طور کلّی، کیفری سخت و عذابی دردناک، خوارکننده و جاودانه اندوخته می‌کند (- 94 الف و 66 ب). «5» ج: بهشت و جهنّم در مفهوم قرآنی چه معنایی دارند؟ و طبیعت و ماهیّت ثواب و عقاب چیست؟ ... ما تاکنون چیزی از آنها نمی‌دانیم و قرآن کریم در موضوعات قبلی به شکل دوگانه روحی و مادّی آنها را مطرح کرد که گاهی طبیعت

__________________________________________________
(1)- نساء (4) آیه 31، حج/ 59 (- 2 ب): خداوند آنها را در محلّی وارد می‌کند که از آن راضی و خشنود خواهند شد.
(2)- قارعه (101) آیه 7 (- یک الف): در یک زندگی خشنودکننده خواهد بود.
(3)- انفطار (82) آیه 13 (- یک الف): به یقین نیکان در نعمتی فراوانند.
(4)- به‌طور مثال: شعراء/ 227، قصص/ 61، زخرف/ 83، أحقاف/ 12، ق/ 45، زلزله/ 8: آنها که ستم کردند، به زودی می‌دانند که بازگشتشان کجاست (و سرنوشتشان چگونه است!).
(5)- بقره (2) آیه 7، 10، 79، 85، 90، 96، 104، 162، 165، 174، 178، 196، 211، آل عمران/ 4، 21، 56، 77، 88، 91، 105، 106، 176، 177، 178، 188، نساء/ 18، 37، 102، 138، 151، 161، 173، مائده/ 2، 32، 36، 73، 80، 94، 95، انعام/ 49، 93، 147، 157، 160، انفال/ 25، توبه/ 3، 61، 74، 79، 90، 101، یونس/ 15، 27، 52، 70، هود/ 3، یوسف/ 110، رعد/ 25، 34، ابراهیم/ 2، 22، نحل/ 63، 88، 94، 104، 106، 117، اسراء/ 10، کهف/ 2، مریم/ 37، 79، طه/ 127، حج/ 18، 25، 57، نور/ 11، 19، 23، 63، فرقان/ 19، 27، 69، شعراء/ 213، نمل/ 5، قصص/ 64، 84، عنکبوت/ 23، روم/ 16، لقمان/ 6، 7، 24، سجده/ 22، احزاب/ 8، 30، 57، 73، سباء/ 5، 8، 38، فاطر/ 7، 10، صافات/ 33، 38، ص/ 26، زمر/ 13، 26، 47، 54، 55، فصّلت/ 6، 27، 50، شوری/ 16، 21، 26، 42، 45، زخرف/ 39، 65، جاثیه/ 7، 8، 9، 10، 11، احقاف/ 20، فتح/ 16، 17، ذاریات/ 60، طور/ 7، 45، حدید/ 13، 20، مجادله/ 4، 5، 15، 16، حشر/ 4، 7، 15، تغابن/ 5، طلاق/ 10، ملک/ 28، قلم/ 33، معارج/ 1، جن/ 17، انسان/ 31، مرسلات/ 15، 19، 24، 28، 34، 37، 40، 45، 47، 49، مطففین/ 1، انشقاق/ 24، غاشیه/ 24، ماعون/ 4 (- 94 الف و 66 ب).