آیین اخلاق در قرآن صفحه 452

جز این‌که روشن نیست که این اصالت به حدّی می‌رسد که خلاصه‌شده‌ای از واقعیّت محسوس است. بنابراین؛ آیات قرآنی متوجّه به اثبات تفاوت میان مراتب بین دو زندگی بیش از تفاوت در طبیعت است.

دوزخ‌

اشاره

آیا اکنون می‌خواهید تصویر کاملی به‌قدر امکان از جایگاه هلاکت‌یافتگان و آنچه از عذاب، آنها را فرامی‌گیرد، بدهیم؟

به راستی این رودررویی بین دو جایگاه فرمانبرداران و گنه‌کاران به‌قدری روشن است که امکان دارد ما چنین تصویری را فراهم کنیم، به این ترتیب که خطهایی درباره نیکوکاران نوشتیم، به پیروی از آنها در جای هر نعمتی که به آنها داده شده، نقیض آن را نقطه به نقطه برای گنه‌کاران قرار دهیم، ولی از طرفی ما نیازی نداریم که به این روش گذشته پناه ببریم، و به خود قرآن واگذار می‌کنیم تا در آن باره سخن بگوید که این برای ما بهتر و سزاوارتر است.

کیفرهای اخلاقی سلبی:

جنبه سلبی و یا به عبارت بهتر: جنبه محرومیّت از کیفرهای اخلاقی در نظر گرفته شده برای ستمگران منحصر به رویدادهای ذیل است:

- از بین رفتن اعمال: «أُولئِکَ الَّذِینَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ.» «1».

- نقش بر آب شدن آرمان‌ها و آرزوهایی که از بت‌ها داشتند و آنها را شریک خدا می‌دانستند: «وَ ضَلَّ عَنْکُمْ ما کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ.» «2».

__________________________________________________
(1)- آل عمران (3) آیه 22، 117، بقره/ 217، 262، 266، 276، مائده/ 5، 53، اعراف/ 147، توبه/ 17، 52، 53، 69، هود/ 16، ابراهیم/ 18، کهف/ 105، نور/ 39، فرقان/ 23، احزاب/ 19، زمر/ 65، محمّد/ 9، 28، 32، حجرات/ 2 (- 6 الف و 18 ب): آنها کسانی هستند که اعمال نیکشان در دنیا و آخرت نابود گشته.
(2)- انعام (6) آیه 94، هود/ 21، نحل/ 87، قصص/ 75، فاطر/ 14، غافر/ 74، فصّلت/ 48، احقاف/ 28 (- 8 الف): تمام پندارها و تکیه‌گاه‌هایی که فکر می‌کردید، نابود گشتند و گم شدند.