آیین اخلاق در قرآن صفحه 538

می‌پوشاند، ولی هرگز به آن حد نمی‌رسد که آن را دگرگون سازد.

و موقعی که در صحنه جنگ زیر سلطه اجبار ولی درعین‌حال با روح فداکاری عملیّاتی را انجام دهیم، برای ما فایده‌ای ندارد که فکرمان را از این هدف دور نگه داریم و با خود بگوییم من برای مصلحت شخصی دفاع نمی‌کنم، بلکه به خاطر حقیقت مقدّسی می‌جنگم. بنابراین؛ ما نمی‌توانیم با بستن چشمانمان تا چیزی را نبینیم و بستن گوش‌هایمان تا چیزی را نشنویم، وجود عالم را بیهوده بدانیم. و این امکان را نداریم که به مجرّد تصوّرمان فضیلت را و یا تنها با زبان آوردن آن، مالک فضیلت شویم. بنابراین؛ یک فرد عاقل در این وضعیّت چیزی جز پوشش بسیار نازکی را نمی‌بیند که بی‌درنگ حقیقت از ورای آن رخ می‌نماید.

البتّه ما منکر نیستیم که بعضی وقت‌ها توضیح انگیزه‌های پنهانی اعمالمان دشوار است.

ولی تا آنجا هم پیش نمی‌رویم که نظریه کانت را تأیید کنیم که به‌طور مطلق آن را به دلیل پنهان بودنش محال می‌شمرد. «1» این طرز تفکّر را به‌طوری که دلبوس (sobleD) «2» در ارتباط با نظریّه کانت برداشت نموده، که کانت می‌گوید: وجود اراده بلند انسانی بدین احتمال که اختیار این اراده در خارج از زمان جریان داشته باشد، بدین اعتبار هیچ نوع معرفت تجربی را پذیرا نیست.

جز این‌که ما تا وقتی که در محدوده چیزهایی هستیم که قابل شناخت است، احساس می‌کنیم که دشواری‌هایی را که انگیزه‌های عمیق ما به دنبال دارند، فراوان است، و حتّی اگر ما فرض کنیم که انگیزه‌های حقیقی بروز یافته‌اند، باز هم دسترسی به آنها آن‌قدر ساده نیست که امکان شناخت کامل داشته باشد، و به مجرّد این‌که به نوعی مورد توجّه اندیشه ما قرار گیرد،

__________________________________________________
(1)- ر ک: a? enila 2, noitceS - 2, ateM tnemednoF, tnaK.
(2)- فیکتور دلبوس. فیلسوف فرانسوی، سال 1862 میلادی، در شهر فیجاک به دنیا آمده و در سال 1916 میلادی در پاریس درگذشته است، وی استاد دانشگاه سوربون بوده و آثاری از خود به جای گذاشته است، از جمله:

emsizonips ud sriotsih l snad te azonips ed eihposolihp al snad larom em ?elborp eL

کسی که اخلاقیّت را در فلسفه و تاریخ اسپینوزا شکل داده و رسالتش:

.tnak ed euqitarp eihposolihp al ed noitamrof al rus iassE

بحث و بررسی در تکوین فلسفه عملی از نظر کانت. و اصول متافیزیکی اخلاق از نظر کانت را به فرانسه ترجمه کرده است و ... وی به عنوان عضو آکادمی علوم اخلاقی و سیاسی در سال 1911 میلادی برگزیده شد. (مراجعه کنید به: dnarg 3. T essuoraL) (مترجم عربی)