آیین اخلاق در قرآن صفحه 546

از آن جهت که از بالاترین موجودی صادر شده است که ما را از نعمت این عقل برخوردار کرده و حقایق اولیّه را با آنچه در آن حقیقت اخلاقی مقام اوّل را داشته، به ودیعت نهاده است.

جز این‌که وقتی ما این تفاوت‌های نظری را کنار بگذاریم، ملاحظه خواهیم کرد که این دو نظریّه در اقتضای عملی بر پایه‌ای که استوارند، هر دو نظیر هم هستند.

به این ترتیب؛ قرآن کریم به ما می‌آموزد که تنها رسالت اسلام رسالتی است که به خاطر آن انسان، بلکه تمام موجودات عاقل دیدنی و نادیدنی (انس و جن) را آفریده‌اند، این رسالت منحصر در عبادت و تسلیم در برابر آفریدگار جلّ و علاست: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ.» «1».

و آیات زیادی جهت تکمیل این آگهی به عباراتی مشخّص‌تر می‌آید و از الفاظ این آیات می‌یابیم که تسلیم نفس در برابر امر خدا باید خالص و بدون شرک باشد: «وَ نَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ.» «2»، «وَ ادْعُوهُ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ.» «3»، «فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ.» «4».

و برای این‌که مقصود قرآن را وسیله این اخلاص به خوبی درک کنیم، شایسته است که دو مجموعه دیگر از آیاتی را که بدان وسیله- در حقیقت از جنبه سلبی- تعیین هدف آفرینش را برای ما مطرح می‌سازد، ولی صادق‌ترین تعبیر از این تسلیم خالصانه را دارد.

به این ترتیب که در مجموعه نخست، قرآن روی این نقطه اصرار می‌ورزد که سیطره هوای نفس ما باید از احکامی که از طرف ما صادر می‌شود، رخت بربندد. زیراکه او بدترین بتی است که پیروی می‌کنند: «فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوی أَنْ تَعْدِلُوا.» «5»، «وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَیْرِ هُدیً مِنَ اللَّهِ.» «6»، «وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوی فَیُضِلَّکَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ.» «7».

__________________________________________________
(1)- ذاریات (51) آیه 56: من جن و انس را نیافریدم، مگر برای این‌که عبادتم کنند.
(2)- بقره (2) آیه 139: ما با اخلاص او را پرستش می‌کنیم و موّحد خالصیم.
(3)- اعراف (7) آیه 29: او را بخوانید و دین و آیین خود را خالص و مخصوص او قرار دهید.
(4)- زمر (39) آیه 2: پس خدا را پرستش کن و دین خود را برای او خالص گردان!
(5)- نساء (4) آیه 135: از هوا و هوس پیروی نکنید تا مانعی در راه اجرای عدالت ایجاد گردد.
(6)- قصص (28) آیه 50: و آیا گمراه‌تر از آن کسی که پیروی هوای نفس خویش کرده و هیچ هدایت الهی را نپذیرفته، کسی پیدا می‌شود؟
(7)- ص (38) آیه 26: و از هوای نفس پیروی نکن که تو را از راه خدا منحرف سازد.