آیین اخلاق در قرآن صفحه 55

اسماعیل جزایری نجفی (متوفّای 1150 ه) در کتاب خود «قلائد الدّرر فی بیان احکام الآیات بالأثر» «1»- مشاهده می‌کنیم، جز این‌که این دو کتاب «2» را می‌توان فهرستی برای نصوص قرآنی مربوط به فقه اسلامی به شمار آورد که نسبت به امور اخلاقی- جز به‌ندرت- کارساز نیستند.

و همین‌طور- تا آنجا که ما اطّلاع داریم- هیچ‌کس تاکنون برای فراهم آوردن راه و روش جامع اخلاقی از قرآن کریم اقدامی نکرده و حتّی کسی بر این امر همّت نگمارده است که مبادی و قوانین اخلاقی را به صورت یک مجموعه به هم پیوسته و مستقل، هر مسئله از مسائل دیگری که رابطه نزدیکی با آن دارد، در اختیار ما (مسلمان‌ها) بگذارد، و اینک این همان مطلب مهمّی است که برای وفای به وعده‌ای که داده بودیم- به قدر توان امکاناتمان- در اینجا آغاز می‌کنیم.

2- تقسیم و روش‌

اشاره

ما تحت عنوان «قانون اخلاقی»- همان‌طور که تمام محقّقان تحت عنوان یک اسم جنس نوشته و تحقیق خود را مشخّص می‌کنند- نوشتار خود را در دو فرع مختلف، یعنی نظریّه و تطبیق، مشخّص می‌کنیم.

حقیقت مطلب این است که بررسی نصوص قرآنی، این الهام را به ما بخشید که نه تنها وجود این دو فرع از علم اخلاق را در قرآن درک کنیم، بلکه برای ما روشن ساخت به این صورتی که در قرآن آمده، به درجه‌ای از کمال رسیده است که ورای آن نمی‌توان چیزی را تصوّر کرد.

اخلاق عملی‌

در رساله‌ای که جدیدا به نام «اخلاق عملی در قرآن» انتشار یافته، ارتباط آن را با فلسفه قدیم بررسی کرده و توانسته‌ایم سه ویژگی را در آن بیان کنیم که در ذیل به اختصار می‌آوریم:

__________________________________________________
(1)- احمد بن اسماعیل جزائری نجفی، شخصیّتی فاضل، شیعی، اصلش از جزایر خوزستان بوده، ولی به نجفی شهرت یافته و در همان‌جا از دنیا رفته است. از جمله آثار وی: قلائد الدّرر فی بیان احکام الآیات بالأثر به عربی است. به شرح حال وی در کتاب الذّریعه: 1/ 140 و 3/ 320؛ طرائف المقال آقای بروجردی: 1/ 68 مراجعه کنید.
(2)- این دو کتاب در ایران به چاپ رسیده و موضوعات هر دو مطابق روش معمول کتاب‌های فقهی تنظیم شده است و از هرکدام این‌ها نسخه‌ای نزد دوست و همکلاسی‌مان قاضی شیخ احمد محمّد شاکر در قاهره موجود است.